Wat gaat 2018 brengen voor China? Ophef en gedoe, zoals ieder jaar. Maar toch zullen er twee, mogelijk drie grote positieve veranderingen doorzetten, verwacht Chinadeskundige Fred Sengers van Blogaap.nl.

Voor Chinezen begint het nieuwe jaar pas op 16 februari. Chinees Nieuwjaar is traditioneel een veel belangrijker feest in China dan het begin van een nieuw kalenderjaar. Toch is oud en nieuw een aardig moment om vooruit te blikken. Als 2017 het jaar was dat de opkomst van China op het wereldtoneel voor iedereen zichtbaar werd, wat wordt 2018 dan voor een jaar?

De toekomst is altijd glad ijs. Ik zou het veilig kunnen houden, want ik durf er natuurlijk wel een fles Changyu-wijn op te zetten dat er in het komende jaar weer de nodige geruchtmakende corruptiegevallen, voedselschandalen en dodelijke rampen het Chinese nieuws domineren. President Xi Jinping zal opnieuw op een voetstuk worden gezet en de greep van de partij op de samenleving versterken. Er zullen spanningen zijn in de relaties met Japan, Zuid-Korea, Taiwan en landen rond Zuidchinese-Zee. Met de VS en India niet te vergeten. En uiteraard blijft de situatie rond Noord-Korea voorlopig explosief; je hoeft geen raketgeleerde te zijn om dat te voorspellen.

Maar laat ik eens positief het jaar beginnen. Zijn er ook grote ontwikkelingen te verwachten die goed zijn voor China en de rest van de wereld? Dat verwacht ik wel op het gebied van de economie, het milieu en misschien ook de buitenlandse politiek.

Economie

Ik voorspel dat de Chinese overheid in 2018 eindelijk vaart gaat maken met economische hervormingen. Tijdens Xi’s eerste vijf jaar als partij- en regeringsleider had het versterken van de positie van de communistische partij en zijn leider prioriteit. Dat is gelukt. De vraag is wat hij in die komende vijf jaar met die machtspositie gaat doen.

Xi zei daarover in zijn nieuwjaarstoespraak op de Chinese televisie: “We grijpen de viering van 40 jaar Open Deur-politiek aan om in 2018 nieuwe hervormingen door te voeren, want hervorming en het open stellen [van onze economie] is het pad dat we moeten volgen om vooruitgang te boeken en de Chinese Droom te kunnen realiseren”, aldus Xi.

Ja, ja, zul je zeggen. Dat zal wel weer. Hoe vaak heeft Xi al niet beloofd economische hervormingen prioriteit te geven? Er is inderdaad aanleiding enigszins sceptisch te zijn. Toch zijn er aanwijzingen dat het dit jaar misschien anders zal gaan. Staatspersbureau Xinhua bombardeerde de belofte tot de kern van Xi’s rede, dus blijkbaar is dit wat China’s politieke top momenteel belangrijk vindt.

Er is nog een signaal en dat zijn de benoemingen op het 19de partijcongres van Wang Yang en Han Zheng in het permanente comité van het politbureau. Zij worden als economische hervormers beschouwd die meer marktwerking willen en minder centraal geleide economie.

Maar het belangrijkste argument waarom 2018 het jaar van economische hervormingen kan zijn is natuurlijk de economische rugwind op dit moment. De Chinese economie presteert boven verwachting. Dat geeft beleidsmakers de ruimte om veranderingen door te voeren. Zoals het saneren van zombiebedrijven, die de Chinese staat nu jaarlijks tientallen miljarden yuans kosten. Wat kun je met dat geld allemaal niet aan nuttige dingen doen? Bovendien mogen we aannemen dat de overheid de rem verder aantrekt op leningen, met name voor lagere overheden om zo de schuldenberg in ieder geval niet te laten groeien. De onroerendgoedmarkt, een ander systeemrisico, kan dan ook verder worden afgekoeld.

Krijgen buitenlandse bedrijven eindelijk een betere toegang tot de Chinese markt? Dat zou zomaar eens kunnen. Buitenlandse ondernemingen klagen al jaren over het gebrek aan gelijk speelveld, maar daar trok Beijing zich niets van aan. Afgelopen jaar heeft China voor het eerst te maken gekregen met serieuze tegenwerking bij investeringen in de Verenigde Staten, Europa en Australië. De tijden van onbeperkt toetreden tot andermans markten en daar weinig tot niets tegenover stellen zijn voorbij. Als China wil blijven expanderen in het buitenland, moet het toetreding tot de eigen markt echt makkelijker maken.

Als om wat voor reden de economische groei terugloopt, wordt het allemaal weer anders. Maar dat verwacht ik eerlijk gezegd niet. Zwartkijkers die de ineenstorting van de Chinese economie voorspellen zullen er komend jaar ook zijn. Als ze maar lang genoeg hetzelfde zeggen zullen ze ongetwijfeld ooit gelijk krijgen. Maar daar heb je als ondernemer niet zoveel aan; je kunt niet langs de kant blijven staan bij de een na grootste en snelst groeiende economie ter wereld omdat het misschien eens, ooit, op enig moment mis kan gaan.

Milieu

Ook in 2018 zullen nieuwe milieuschandalen opborrelen. China is nog steeds een ernstig vervuild land. Maar wat de luchtvervuiling betreft zijn er aanwijzingen dat het dieptepunt is gepasseerd. Vorig jaar daalde de hoeveelheid ultrafijnstof in de lucht van hoofdstad Beijing met bijna 20 procent ten aanzien van 2016.

Daar leek het aanvankelijk niet op. De eerste negen maanden van 2017 lieten voor het eerst in vijf jaar weer een toename zien van fijnstof in de lucht (plus 6 procent) omdat door de aantrekkende economie fabrieken in een hogere versnelling zijn gezet. Maar de laatste drie maanden van het jaar werd een spectaculaire verbetering bereikt: -60 procent. Doorgaans piekt de smog juist in de wintermaanden.

Het ministerie van milieu maakte bekend dat 28 grote steden in Noord-China strenge targets hebben gehaald om in de winter luchtvervuiling terug te dringen. Het afgelopen jaar zijn miljoenen verwarmingsinstallaties op steenkool vervangen door minder vervuilende gasboilers. De campagne is zo succesvol, dat er bij het invallen van de winter een gastekort ontstond. Het gasbedrijf besloot de levering aan gezinnen, ziekenhuizen en scholen voorrang te geven. Als gevolg daarvan moesten duizenden bedrijven de poorten tijdelijk sluiten. De Nationale Energie Administratie moest toegeven dat het volledig was verrast door de grote vraag naar aardgas

Je zou kunnen zeggen –en veel Chinezen doen dat-: wat een slechte afstemming tussen de verschillende overheidsdiensten. Dat is waar. Maar het maakt ook duidelijk dat China dit keer echt diep is gegaan om resultaat te boeken in de strijd tegen luchtverontreiniging en smog.

Eerlijk is eerlijk; de weersomstandigheden zaten deze winter mee. En nationaal zijn de resultaten minder spectaculair. In heel China daalde de hoeveelheid fijnstof met ‘slechts’ 4,5 procent. Greenpeace wijst erop dat de uitstoot van fijnstof dan wel daalt, maar die van ozon juist stijgt. Beide stoffen zijn belangrijke veroorzakers van smog. Er is dus nog veel werk te doen.

De grote vraag is of het resultaat doorzet. Vaak zie je in China dat nieuw beleid in pilots wordt uitgeprobeerd. Als de maatregelen lokaal werken, worden ze over het hele land uitgerold.

President Xi zei tijdens zijn openingsrede van het partijcongres dat een betere toekomst uit meer bestaat dan materiële vooruitgang. Hij beloofde Chinese burgers meer geluk en welzijn en vatte dat samen met de term ‘een prachtig China’. Een schoon milieu hoort daarbij, zei Xi expliciet.

Het is de partijtop al langer duidelijk dat de Chinese burger een schoner milieu verlangt. Steeds werden nieuwe plannen aangekondigd en miljarden vrijgemaakt. En nu beginnen die zowaar vruchten af te werpen. Ik denk dat de Chinese leiders dit succes niet meer uit hun handen laten vallen.

Buitenlandse politiek

De opkomst van China leidt onvermijdelijk tot wrijving. In de eerste plaats in de eigen regio. Daarnaast natuurlijk met het machtigste land ter wereld: Amerika. Waar de ene zijn ruimte opeist, moet een ander een beetje inschikken. En dat is nooit leuk. Ook komend jaar zullen we genoeg kleine en grote diplomatieke conflicten zien.

In 2017 sprak China voor het eerst publiekelijk de ambitie uit een wereldmacht te worden. China moet zich in de periode tot 2035 zodanig moderniseren, dat het zich daarna in 2050 kan ontpoppen tot een leidende wereldmacht, die trots staat te midden van andere landen.

Voor de zekerheid is wel een leger van wereldklasse nodig dat van iedere tegenstander kan winnen. Alleen dan hoeft China zich niets door andere landen te laten zeggen, bijvoorbeeld als het om territoriale kwesties gaat. “We zullen van niemand op enig moment, langs welke weg dan ook, accepteren dat ook maar een centimeter land van China wordt afgenomen“, zei Xi tijdens het partijcongres, waarop het langste en krachtigste applaus volgde.

Het afgelopen jaar zagen we een zelfverzekerde en verantwoordelijke wereldmacht in wording. Bijvoorbeeld toen president Xi zich op het World Economic Forum in Davos uitsprak voor vrijhandel en het klimaatakkoord. Maar we zagen ook hoe China soms terugviel in zijn slachtofferrol van opkomende economie die meent door anderen te worden tegengewerkt. Het is duidelijk dat de Chinese overheid moet wennen aan zijn nieuwe plek op het wereldtoneel.

Aan de hard power van China hoeft niemand meer te twijfelen. Om je macht in invloed om te zetten, heb je echter ook soft power nodig. Zodat anderen je respecteren en ook iets gunnen. Iets met stroop en azijn. Vooralsnog maken de Chinezen het de rest van de wereld nogal moeilijk om van hun land te houden.

China moet zijn Calimero-complex afschudden, maar niet inwisselen voor de rol van boeman. Stop met die kleinzielige economische chantage als er iets gebeurt dat je niet bevalt. Het continue gedreig en gedrein. Als je wereldmacht wil zijn, gedraag je dan als zodanig. Stel je groot op, niet klein. Dan wordt 2018 vast een mooi jaar.

Xīnnián Kuàilè!