Gefascineerd door China

Pascal Coppens werkte als ondernemer en innovatie-expert eerst in Silicon Valley en later in China. In China raakte hij onder de indruk van de vernieuwing die daar in de afgelopen jaren plaatsvindt op velerlei terrein. Nu, inmiddels teruggekeerd in Europa (België), heeft hij het ondernemerschap achter zich gelaten en is hij actief als consultant en spreker op het gebied van innovatie. Zijn ervaringen met Chinese start-ups heeft hij neergelegd in een boek, waarvan de titel suggereert dat China, en niet de VS of het Westen, maatgevend zal zijn voor innovatie in de komende jaren.

Na 2013 heeft het land zich razend snel ontwikkeld. Dit laat Coppens zien in een aantal hoofdstukken die elk een bedrijfstak behandelen waar China buitengewone vernieuwingen laat zien. Elke sector voorziet Coppens van het predicaat ‘smart’ om te benadrukken hoe slim die innovaties zij die er plaatsvinden: smart security, smart media & entertainment, smart retailsmart finance & insurance, smart moblity , smart manufacturing, smart health en smart education.

In deze hoofdstukken komen we vele bedrijven tegen die wij inmiddels in het Westen we kenen, zoals Alibaba, Tencent, Huawei en Baidu. Ook bedrijven die voor mij nog onbekend waren, passeerden de revue.

China haalt ons in

Steeds laat de auteur zien hoe ondernemingen in China innoveren en daarin een eigen, van het Westen verschillende stijl ontwikkelen. Fundamentele technische doorbraken staan nog steeds minder op de voorgrond – daarin is vooralsnog het Westen beter – maar in de praktische verbetering van producten en dienstverlening in directe interactie met de klant heeft China nu al een voorsprong.

Auteur Pascal Coppens

Mocht de lezer nog het beeld zou hebben dat China niet veel meer kan dan kopiëren en stelen van kennis, dan zal het lezen van een enkel hoofdstuk voldoende zijn, om dat beeld weg te nemen. Wat dit betreft komt de boodschap van het boek overeen met meer afstandelijke analyses door onderzoeks- en adviesbureaus. Atkinson en Foote laten bijvoorbeeld zien dat er alle reden is om te verwachten dat China als innovatief land net als een aantal andere Aziatische landen een bedreiging gaat vormen voor het Westen, zeker gezien de combinatie van mercantilistische handelspolitiek en actief overheidsbeleid.

Een belangrijk aspect van de technologische sprong die China nu aan het maken is, betreft de inzet van toepassingen van micro-elektronica, met name op het gebied van patroonherkenning en analyse van big data, ook wel aangeduid als Artificial Intelligence (AI). De ontsluiting en ontwikkeling van markten van de groeiende middenklasse van consumenten, maar ook het garanderen van veiligheid en gedragsbeheersing door de staat worden gefaciliteerd door een ontwikkeling van AI. Zelfrijdende auto’s, intelligente gezondheidssystemen  en slimme steden, het zijn ontwikkelingen waarin China volgens Coppens bezig is ons in te halen.

Wat drijft de Chinese innovatie?

Coppens ziet China als voorbeeld. Hier wordt een nieuwe standaard bepaald, suggereert de titel van het boek. Maar wat maakt China nu eigenlijk zo innovatief? Een systematische analyse geeft Coppens niet, maar zijn rijke casuïstiek bevat veel verwijzingen naar elementen van de Chinese context die bevorderlijk zouden zijn. Zo verwijst hij regelmatig naar de pragmatische cultuur en de blijvende invloed van het confucianisme, de actieve rol van de staat en het innovatiebeleid onder Xi Jinping (Made in China 2025), de mentaliteit van de opkomende middenklasse van consumenten die steeds hogere eisen stelt aan dienstverlening en – meer dan in het Westen – bereid is vernieuwingen te omarmen. Ook het overheidsbeleid ten opzichte van veiligheid en opvoeding van de bevolking – denk aan het sociale kredietsysteem – leidt tot investering in nieuwe technologie en toepassingen. En uiteraard is ook in China investering in militaire systemen een drijfveer van innovatie.

Ondernemers die in staat zijn om nieuwe technologie en markt met elkaar te verbinden, spelen een belangrijke rol in de verhalen van Coppens. Anders dan veel westerse ondernemers die vanuit de technologie op zoek gaan naar toepassingen, denken succesvolle Chinese ondernemers steeds vanuit de klant, en zijn zij erop uit om de behoeften van deze klant te bevredigen. De harde concurrentie op de vechtmarkten die China eigen zijn, vormt op die manier ook een verklaring van het Chinese innovatiemodel.

Overtuigt het boek?

Pascal Coppens gelooft in China en is ervan overtuigd dat wij er in het Westen goed aan doen van het land te leren, zoals China sinds 1978 heel veel van het Westen leerde. Gezien de grote vooruitgang die China nu maakt, lijkt dit geen overbodig advies. We moeten onze ogen niet sluiten voor een krachtige nieuwe speler op het mondiale innovatietoneel (naast andere landen in Azië!).

Maar de boodschap van Coppens gaat nog verder. Hij wil zijn specifieke visie op de ontwikkeling van de Chinese innovatie overbrengen. Hij schrijft op pag. 31: “Dit boek wil niets minder dan jouw idee over China herprogrammeren”. En dat programma is zijn idee dat China de standaard zal zetten, zoals de VS dat ooit in het verleden deed.

Ik vond het boek nèt met teveel overtuiging geschreven om overtuigend te zijn. Het boek laat een aantal interessante bedrijven zien die het kennelijk goed doen in vernieuwing. Al deze bedrijven bevinden zich in China. Vervolgens distilleert Coppens daaruit recepten voor bedrijfsstrategieën, los van de specifieke context. Zijn generalisaties gaan zijn feitenmateriaal ver te buiten. Daarbij houdt Coppens van heel brede generalisaties over ‘de Chinese consumenten’, ‘de westerse bedrijven’, ‘de Chinezen’. Er wordt veel geponeerd, weinig onderbouwd.

Deze beperkte generaliseerbaarheid doet niets af van de rijkdom aan casuïstiek in het boek, dat toegankelijk en aantrekkelijk is geschreven.

Een laatste kanttekening. Coppens schrijft over thema’s die in het Westen de nodige discussie oproepen, zoals het gebruik van AI voor bewaking en veiligheid (gezichtsherkenning e.d.) en de rol van het huidige regiem. Zijn enthousiasme over de innovatieve toepassingen lijkt een kritisch behandeling in de weg te staan. Maar voor wie gedetailleerde voorbeelden van innovatie in China wil lezen en een eigen mening wil vormen, biedt het boek meer dan voldoende materiaal.

China’s New Normal – hoe China de standaard zet voor innovatie, Pascal Coppens, Pelckmans Pro mei 2019, paperback €30, ISBN 9789463371940.