ouderenzorg_1

“Medisch gezien is een hond vies; hij heeft haren, schijt, piest en kost nog geld ook. Maar als je het vanuit menselijk gelukgoed bekijkt geeft een hond warmte, eigenwaarde en pusht hij je om iets te doen”. Aldus Hans Becker, vernieuwer van de oudenzorg en voormalig directeur van stichting Humanitas, tijdens een interview voor mijn scriptie over de ontwikkelingen rondom ouderenhuisvesting in China. Humanitas is een organisatie die diensten aanbiedt op het gebied van zorg, wonen en welzijn.

Hans Becker ontwikkelde een model over menselijk geluk. Hierin staat de eigen regie voor de bewoner centraal. Het helpt mensen, óók als ze ouder zijn, hun leven op hun eigen manier te blijven leven. Tijdens presentaties over dit model in China is men dolenthousiast als er filmpjes worden getoond over hoe het eraan toegaat in de tehuizen van Humanitas: huisdieren; heuse olifanten over de vloer; zangoptredens; schilderwedstrijden; eetfestijnen en herinneringsmusea. Niets is te gek. Alles voor de funfactor en juist zo weinig mogelijk focus op het medische aspect.

Een voorbeeld voor China?

Tegen 2050 is dertig procent van de Chinese bevolking ouder dan 60 jaar, rond de 440 miljoen mensen. Ter vergelijking: dat is het equivalent van 27 keer de totale Nederlandse bevolking, of 7 keer het Verenigd Koninkrijk, of bijna anderhalf keer de Verenigde Staten. Om deze absurde vergrijzing te lijf te gaan kijkt China onder andere naar hoe wij, in Nederland, onze ouderen huisvesten. Dat klinkt logisch natuurlijk: een al werkend model kopiëren naar de Chinese situatie. Maar wordt er wel rekening gehouden met de diepgaande cultuurverschillen tussen het China en het westen? Je moet, als kind van Chinese ouders, wel lef hebben om je vader of moeder naar een verzorgingstehuis sturen. Dat wordt vaak in verband gebracht met medische apparaten, hulpbehoevendheid en misschien nog wel meer met gezichtsverlies. Dat schrikt af!

Het confucianisme is al honderden jaren diepgeworteld in de Chinese samenleving. Van jongeren wordt verwacht dat ze voor hun (groot)ouders zorgen. Ik hoor regelmatig van Chinese vrienden dat ze teruggaan naar hun geboorteplaats om voor hun ouders of grootouders te zorgen. Dan vraag ik: “Wat is er gebeurd, en je werk dan?” Het antwoord luidt dan vaak: “Mijn opa heeft een gebroken been, ik moet ontslag nemen, over 5 weken ben ik terug”. Dat kan natuurlijk niet altijd, omdat de economische druk vaak te hoog is of omdat veel ouderen mijlen bij hun kinderen vandaan wonen.

De Chinese overheid maakt hier slim gebruik van. Drie jaar geleden nog is er een wet ingevoerd die kinderen verplicht om hun ouders ‘regelmatig’ te bezoeken en ervoor te zorgen dat er voldaan wordt aan hun financiële, emotionele en fysieke behoeften. Mocht dat niet lukken, dan staan er boetes of potentiële celstraffen op je te wachten. Als de wiedeweerga terug naar het ouderlijk huis dus, maar hoe vaak is regelmatig eigenlijk?

Humanitas tehuizen

Zorg in Humanitas tehuizen

4-2-1 fenomeen

De oorzaak van de vergrijzing is simpel, de eenkindpolitiek. Ondanks dat dit beleid zeer effectief is geweest, werd er te weinig rekening gehouden met de gevolgen. Het heeft geleid tot het “4-2-1 fenomeen”, waarbij een getrouwd koppel de zorg heeft over vier ouders. In het westen hebben we doorgaans nog een broer of zus die kan bijstaan in het verzorgen van vaders of moeders. Niet dat we dat altijd doen, want bij ons gaan ouderen over het algemeen naar verzorgingshuizen of aanleunwoningen. En dat is in China nu juist het probleem.

Het stigma én het gemis van geschikte en betaalbare verzorgingshuizen zorgt ervoor dat die keuze in China domweg niet aan de orde is. Hoe kan deze omslag dan toch gemaakt worden? Een antwoord is niet zomaar te geven, een cultuuromslag is nodig. Is het Nederlandse zorgconcept misschien een oplossing?

Ik zie het al helemaal voor me. Verzorgingshuizen in China: geen zangoptredens zoals in Nederland, maar de lippen aan de microfoon in een karaokebar. Geen schilderijen maar kalligrafieën. Geen restaurants maar streetfood, klaargemaakt door de bewoners zelf. Theeceremonies te over. En als klap op de vuurpijl het gekletter van mahjongstenen op het dorpsplein. Een zuster is wel aanwezig, maar gekleed in een traditionele Chinese jurk. Eens kijken hoe gelukkig de Chinese ouderen zullen zijn. Een glimlach van rimpels zal voor eeuwig getekend staan op de gezichten van de oude garde!