Donderdag 20 februari is de Dag van de Sociale Rechtvaardigheid. Al zolang China bestaat, bestaat er shangfang, het recht van petitie. Jaarlijks doen er miljoenen Chinezen een beroep op de overheid bij het Staatsbureau voor Brieven.

De bergen zijn hoog en de keizer is ver. Lokale partijbonzen nemen het niet altijd even nauw met de wetten en regels die in Beijing worden afgekondigd. Cijfers worden geflatteerd, controles veronachtzaamd en corruptie en machtsmisbruik zijn geen uitzondering.

Individuele burgers kunnen eenvoudig tussen de wielen van de macht vermalen raken. Zeker als ze bij lokale autoriteiten nul op het rekest krijgen of zelfs worden bedreigd, mishandeld of gedetineerd als ze voor hun rechten opkomen.

Voor hen is er dan altijd nog shangfang. Het Chinese recht van petitie bestaat al eeuwen. Het bood het oor van de keizer voor de sores van gewone burgers. Vandaag de dag maken miljoenen Chinezen gebruik van dit recht, als ze problemen hebben over land, huur of op hun werk.

Alle bestuurslagen kennen het recht van petitie en er zijn ook in iedere provinciehoofdstad Bureaus voor Brieven. Het zal geen verwondering wekken dat veel Chinezen die problemen met lokale autoriteiten hebben het vroeg of laat hogerop zoeken. Het Staatsbureau voor Brieven beschikt over een enorm apparaat met ongeveer 100.000 medewerkers. Het verwerkt dagelijks bijna 20.000 reacties van het publiek. Het aantal geregistreerde klachten in de maanden januari tot en met oktober 2013 bedroeg 6,04 miljoen. Op jaarbasis komen er dus ongeveer 7,5 miljoen petities binnen.

De meeste petities arriveren per post. Maar vele duizenden Chinezen gaan zelf naar het kantoor van het staatsbureau om hun petitie persoonlijk te overhandigen en toe te lichten. Er zijn in Beijing zelfs speciale hostels, waar de petitioneurs tegen een schappelijk prijsje in de hoofdstad kunnen overnachten en eten.

In juli 2013 opende het bureau een website waar online petities kunnen worden ingediend. Die werd de eerste dagen zo druk bezocht, dat de website crashte. Meer dan 130.000 petities kwamen vorig jaar binnen via een nieuwe website van het bureau.

Dat klinkt allemaal goed, maar werkt het ook? Het Staatsbureau heeft de reputatie erg stroperig te zijn. Ook is niet altijd duidelijk of aangekaarte problemen tot een bevredigende oplossing hebben geleid. Volgens het bureau zelf is dat een achterhaald probleem. Het bureau was jarenlang zwaar onderbemand, maar kon in 1993 enorm uitbreiden en automatiseren.

Het bureau garandeert dat het niet alleen petities naar de juiste instanties doorstuurt, maar ook dat het de voortgang van de afhandeling volgt en de indiener van de uitkomst op de hoogte stelt. Zo staat het ook in de wet, maar dit was jarenlang niet de praktijk.

Het is niet ongebruikelijk dat lokale autoriteiten verbolgen reageren op klagende burgers die zich met hun grieven tot Beijing wenden. Lokale bestuurders ervaren dit als gezichtsverlies. Een slechte beurt in het regeringscentrum kan gevolgen hebben voor toekomstig promoties.

Dat ze petities vrezen, blijkt uit de verhalen over knokploegen die door lokale bestuurders en fabrieksdirecteuren naar Beijing worden gestuurd om fysiek te voorkomen dat burgers hun petitie bij het Staatsbureau voor Brieven kunnen aanbieden. Zij wachten de burgers op, tuigen ze af en brengen ze onder dwang terug naar hun woonplaats.

Maar zelfs als de klager in het gelijk wordt gesteld, levert de procedure soms maar bescheiden schadevergoedingen op. Het leidt er niet zelden toe dat de klagers het leven zuur wordt gemaakt.

 

De Reis door China in 48 Dagen gaat op zaterdag 8 maart verder op Wereld Vrouwendag.