In de mooie serie Langs de oevers van de Yangtze werd door Ruben Terlou stil gestaan bij de vervuiling van de rivier. Rondom de Drieklovendam was de vervuiling het grootst en de ‘groene soep’ die soms erg dik en stroperig was, vormde een sliert op het wateroppervlak van wel tientallen kilometers.

Vanzelfsprekend konden de programmamakers niet in groot detail treden in deze uitzending, maar in dit blog geef ik graag een toelichting op de oorzaak en leg ik uit dat China dit probleem met relatief eenvoudige moderniseringen in de landbouw kan bestrijden.

Groene soep in Nederland

Het verschijnsel ‘groene soep’ heet in de milieuwetenschap ‘eutrofiering’ van oppervlaktewater. In westerse landen kwam dit verschijnsel ook voor in de jaren dat kunstmeststoffen nog relatief nieuw in gebruik waren. Het eerste grootschalige gebruik in Nederland was rond 1930. In de jaren zeventig werd er in Nederland veel te veel kunstmest gestrooid vooral omdat de prijs erg laag was. Ook werd er steeds meer fosfaat met de kunstmest mee gestrooid. Zolang deze meststoffen op het veld blijven liggen en door het gewas worden opgenomen in het groeiseizoen dan is er weinig aan de hand.

Maar in de jaren zeventig spoelde veel overtollig kunstmest van het veld met regenval de sloten in. Met als gevolg dat sloten en uiteindelijk ook het IJsselmeer een soort ‘groene soep’ werden. Effectieve regelgeving zorgde snel voor minder gebruik door boeren en nu is het ‘eutrofieren’ in Nederland een heel stuk minder geworden.

De situatie in China

In China is het verschijnsel van ‘groene soep’ niet beperkt tot de Yangtze. Al lang geleden zag ik het in Qingdao aan het strand in een zeer hevige vorm, zie de foto bovenaan dit artikel. Het komt overal voor waar veel boerenland is en langs stromende rivieren die de groene soep meenemen om in zee te lozen.

In China is het nog altijd een groot probleem. De situatie omtrent het gebruik van meststoffen en de regelgeving daaromheen lijkt erg op hoe het in de jaren zeventig in Nederland was.

Inmiddels wordt er in China 12 keer zoveel kunstmeststikstof gestrooid vergeleken met 1970, terwijl de graanproductie slechts 2,5x groter is geworden. Als gevolg daarvan is de Yangtze nu een verzamelgoot van afgespoeld water dat rijk voorzien is van teveel gestrooid kunstmest. Dit is ieder jaar weer het geval, met name in het groeiseizoen van gewassen. Rondom de Yangtze zijn dan naar schatting 200 miljoen boeren bezig met het strooien van kunstmest.

De algen en plantjes in de rivier groeien door stikstof en fosfaat extra en vermenigvuldigen zich snel. Na twee of drie warme maanden zorgt dit proces voor een immense hoeveelheid algjes die in het water drijven. Door de nieuwe dam stroomt de Yangtze ook nog eens langzamer en dan gaat het water echt wel groen kleuren.

Kansen voor Nederland

Momenteel wordt door boerenorganisaties in China nog veel te weinig gerealiseerd dat dit strooien van te veel kunstmest gewoon verkwisting van geld is. Het inzicht dat minder kunstmest beter is voor het watermilieu en voor de portemonnee is in China nog niet doorgedrongen.

In Nederland weten boeren dat iedere zak kunstmest van 50 kilo die minder gestrooid wordt, ook een besparing oplevert van rond de 100 euro. Daarnaast weten Nederlandse boeren ook wat voor een nieuw gewascyclus de behoefte aan kunstmest is. Het is de gewoonte om een bodemonderzoekend instituut een analyse te laten maken van de situatie in de bovenste 30 centimeter van de grond met betrekking tot meststoffen. Een dergelijk instituut adviseert dan ook meteen wat een Nederlandse boer zou moeten strooien om economisch (en soms ook milieutechnisch) het beste resultaat te behalen.

Een gemiddelde Chinese boer zou met een dergelijk advies misschien wel 10% aan jaarlijkse kosten kunnen besparen. Op dit moment bestaat een dergelijk bemestingsadvies geheel niet in China. Het wordt hoog tijd dat men een methode ontwikkelt om op een goedkope en snelle manier de boeren te helpen met dit soort bodemvruchtbaarheid advies. Dit thema zou bij uitstek geschikt zijn voor een Nederlands landbouwkennisinstituut.