© Joost van Herwijnen

Op 14 januari werd de eerste uitzending van Ruben Terlou’s nieuwe serie ‘Door het hart van China’ uitgezonden. China2025.nl blogger Lilian Kranenburg sprak presentator Ruben Terlou over het maken van deze nieuwe serie.

“Wij krijgen veel voor elkaar. Van tevoren werd ons verteld dat onderwerpen als klimaatverandering, homoseksualiteit en bijgeloof no go’s waren, maar desondanks is het allemaal gelukt.” Aan het woord is Ruben Terlou, die met regisseur Maaik Krijgsman China dit jaar diverse malen bezocht voor het maken van hun tweede tv-serie.

Sinds 14 januari 2018 verschijnt “Door het hart van China” op NPO2. Terlou reisde met zijn cameraploeg vanaf de grens met Rusland dwars door China naar Macau. Volgens Terlou gaat deze serie verder dan hun vorige feuilleton “Langs de oevers van de Yangtze”. Onderwerpen als gezondheidszorg, technologie en de effecten daarvan op de samenleving worden behandeld. “Ik denk dat de vorige serie vooral een kennismaking met China was, dit is meer China voor gevorderden. Deze serie is gedurfder, hier en daar zelfs kritisch en we buigen ons over subgroepen in de maatschappij.” Volgens Terlou hebben afleveringen twee, drie en vijf hem in het bijzonder geraakt omdat mensen hen hier toelieten in hun levens, waardoor het zeer indringende, persoonlijke portretten zijn geworden.

Voor zover Terlou weet is het de eerste keer dat het een buitenlandse cameraploeg gelukt is om over geesten en voorouders te berichten. “Ik wilde dit al in 2013 doen, en aanvankelijk dacht iedereen dat een begrafenis op het platteland niet zou lukken”, zegt Terlou daarover. “Ik was sceptisch, want mijn ervaring is dat de aanwezigheid van buitenlanders op een begrafenis juist statusverhogend werkt. Ik wist dat er professionele schreiers op begrafenissen zijn, en daar hebben we contact mee gezocht. Zij stonden ervoor open dat we enkele dagen met hen zouden optrekken.”

Na het Voorouderfestival komt de filmploeg terecht bij een kleurrijke begrafenis van een ongetrouwde man. Deze aflevering laat op intieme wijze zien hoe ongetrouwde overledenen alsnog met een huwelijkspartner begraven worden, en waarom dit een essentieel onderdeel van de voorouderverering en geestenbezwering is.

© Joost van Herwijnen

Heb je gedurende je reis door China ook elders vormen van bijgeloof aangetroffen?

“Bijgeloof rond de dood is overal zichtbaar. In aflevering vijf lopen we mee met een plattelandsdokter die huisbezoeken doet, en staan we plotseling in de huiskamer bij iemand die aan het sterven is. Ook daar stond al een van papier en piepschuim gemaakte doodskist met twee poppetjes ernaast klaar om verbrand te worden. Volksreligie is nog steeds heel sterk aanwezig. Bijgeloof zie je zelfs tot uiting komen in de schijnhuwelijken die homoseksuelen sluiten om nakomelingen te krijgen, en zo de voorouders tevreden te stellen.”

Hoe kijkt Beijing hier tegenaan?

“Het lijkt het erop dat het leiderschap sterkere maatregelen wil inzetten om bijgeloof aan te pakken. Op allerlei manieren probeert de CCP de spil te worden in het sociale en culturele bestaan van de Chinezen, door de volksreligie en het oude gedachtegoed als het ware te kapen. Zo stelt technologie homoseksuelen enerzijds in staat om gelijkgestemden te vinden om schijnhuwelijken te sluiten en zich te kunnen uiten, anderzijds wordt die technologie gebruikt om mensen te controleren. Technologie wordt bijvoorbeeld ingezet bij stoplichten in Shenzhen: met behulp van gezichtsherkenning kan iemand na vijfmaal door rood te zijn gelopen niets meer gedaan krijgen. Deze ontwikkelingen worden door ons in het westen gezien als een Orwelliaans project dat de individuele vrijheid beknot, maar in een samenleving waarin het individu minder centraal staat, wordt een inbreuk in privacy misschien wel minder snel zo ervaren.”

Je behandelt themas die voor iedereen van belang zijn, wat maakt China anders? 

“In een stabiel land hebben mijn onderwerpen wellicht minder urgentie. China is daarvoor een dankbare plek, omdat het vreselijk snel aan het veranderen is. Daardoor is de invloed van veel ontwikkelingen op de levens van mensen groot. We behandelen essentiële thema’s, aflevering vijf is bijvoorbeeld aangrijpend omdat het over de gezondheidszorg gaat. We draaiden in een van grootste kankerziekenhuizen in China. Wij wilden het hebben over de gezondheidszorg voor boeren, de relatie tussen het hukou systeem en sociale voorzieningen, waaronder de leegloop van het platteland en de betekenis hiervan voor de achtergelaten ouderen. Dat is gelukt en is ontzettend ontroerend.”

© Joost van Herwijnen

In welke mate denk je dat Beijing de vraagstukken die jij behandelt ter harte neemt?

“Het is een vreselijk moeilijke positie voor de Partij om de uitdagingen van deze tijd aan te kunnen. Er wordt een voortdurende balanceer-act van het leiderschap gevraagd: controle versus de dingen op hun beloop laten. Wij filmden tijdens het 19e Partijcongres, waarin onderstreept werd dat het hukou-systeem op de schop genomen moet worden en het pensioenstelsel moet worden aangepakt. Ik kom pas dertien jaar in China, en mijn algemene indruk is dat zaken steeds in ontwikkeling zijn. De ambitie van China groeit evenredig voort en veel Chinezen doen het daar goed op, maar ook zijn er mensen die de ongekende propagandamachine van Xi Jinping onprettig vinden. Sommigen zeggen zelfs dat een kookpunt zal worden bereikt, maar ik zie dat niet zo snel gebeuren. Beijing’s controle is goed georganiseerd en kan snel kiemen van onrust doven. Voordat het tij substantieel keert, zijn we wel even verder.”

Wat wil je graag dat mensen van deze serie meekrijgen? 

“Het maken van deze serie heeft mij in staat gesteld gesprekken te voeren en dingen te zien die ik niet voor mogelijk had gehouden, maar dat moet wel op een goede manier gedaan worden. Het is prettig om te merken dat ik, nog meer dan in de vorige serie, verhalen uit het hart heb gehoord. De serie moet natuurlijk wel de individuele verhalen overstijgen, je wilt de verhalen in een context plaatsen. Ik ben blij dat dat door de bank genomen gelukt is. Ik hoop dat mensen hiermee meer inzicht krijgen in China, dat is belangrijk omdat wij het land niet goed kennen, en China een grote stempel zal drukken op de wereld in de 21e eeuw.”

Door het hart van China wordt vanaf 14 januari elke zondag om 20:15 uur uitgezonden op NPO 2. De afleveringen kunnen hier online worden bekeken.