zusterstedenNogal wat gemeenteraadsleden en politici hebben in het verleden hun vraagtekens gezet bij ‘snoepreisjes’ naar bijvoorbeeld China. Een zusterstad in het buitenland… wat levert dat nu eigenlijk echt op? Er bestaat twijfel over het nut van zusterstedenrelaties die veel Nederlandse steden en provincies zijn aangegaan met buitenlandse partners. Maar zijn de opbrengsten wel zichtbaar genoeg? En hoe zorg je ervoor dat een relatie echt succesvol is en wederzijds concreet resultaat laat zien?

De banden tussen steden kunnen hecht zijn maar in de meeste gevallen gaan de relaties niet verder dan een papieren overeenkomst. In het oorspronkelijke concept is dat natuurlijk nooit de bedoeling geweest. Na de tweede wereldoorlog zijn er veel stedenbanden ontstaan vanuit de motivatie om een betere verstandshouding tussen Europese landen te bewerkstelligen. Het herstel van vertrouwen tussen Duitsland, Frankrijk, Engeland en Nederland kon in die tijd vanzelfsprekend wel wat extra aandacht gebruiken.

Na de val van de muur werden er voornamelijk banden gesmeed met steden uit het voormalige Oostblok. Deze relaties waren in veel gevallen gebaseerd op idealistische doelstellingen; zodra de hulpvraag van Oost-Europa wegviel, bleek het moeilijk om de focus te veranderen naar een meer commerciële insteek. Een aandachtspunt dat ook nu belangrijk blijft: zorg dat beide steden voordeel hebben bij de band die tot stand komt.

 

Een verre vriend

Tussen Nederlandse en Chinese steden bestaan sinds de jaren ‘90 diverse zusterrelaties. Voorbeelden van actieve zustersteden relaties met China zijn de banden tussen Shanghai en Rotterdam en tussen Nanjing en Eindhoven. Warme zusterbanden op provinciaal niveau worden onderhouden door de provincies Utrecht en Guangdong en Noord-Brabant en Jiangsu.

Ook de stad Wuhan kent een stedenband met een Nederlandse stad, namelijk Arnhem. Op het eerste gezicht misschien niet zo’n voor de hand liggende match. Arnhem met haar 150.000 inwoners, past maar liefst 67 keer in Wuhan, een Chinese metropool die zo’n 10 miljoen inwoners telt. Deze stedenband is ondanks dat, toch heel hecht en er worden veel gezamenlijke activiteiten ondernomen. De relatie was zelfs zo succesvol, dat het heeft geleid tot een zusterovereenkomst tussen de provincies Hubei en Gelderland.

 

Van vreemden naar ‘zusters’

Hoe vind je een geschikte stad om de banden mee aan te halen? Het ontstaan van een zusterstadrelatie berust vaak op toeval. Het kan bijvoorbeeld toevallig zo zijn dat veel mensen uit een bepaalde buitenlandse plaats in je stad wonen. Ook kan het voorkomen dat twee steden toevallig dezelfde naam hebben; de Spaanse stad Toledo heeft een stedenband met de gelijknamige stad in Amerika.

Soms zijn er al commerciële banden. De aanwezigheid van een buitenlands bedrijf in een stad kan de aanleiding zijn voor het starten van een stedenrelatie. Net als bepaalde kenmerken die steden gemeen hebben. Het vergroot de motivatie om elkaar beter te leren kennen. Als beide steden een haven hebben of er is veel auto industrie, dan kan dit tot vruchtbare samenwerking en kennisoverdracht leiden. Ten slotte: particuliere initiatieven staan soms ook aan de basis van een zusterstedenrelatie, vaak gaat het dan om zustersteden in ontwikkelingslanden.

 

Wat maakt een stedenband succesvol?

Hoe kun je er voor zorgen dat eenWuhan zusterstad2 zusterstedenrelatie concreet iets oplevert? Boven alles, staat of valt de relatie met de personen die erbij betrokken zijn; in Gelderland en Arnhem zijn er bijvoorbeeld medewerkers die al jaren actief zijn in het onderhouden van hun zusterstadrelatie. Op persoonlijk niveau zijn vriendschappen en werkrelaties ontstaan die het communiceren gemakkelijk maken.

Verder moet het nut voor het bedrijfsleven zichtbaar zijn: bedrijven in een stad of provincie moeten gebruik kunnen maken van de relatie die bestaat. Maar ook het beleid van de provincie of stad moet de relatie ondersteunen. Doelen en een actieplan formuleren zijn daarbij essentieel. Er moet expliciet een aantal projecten worden benoemd en dan: aan de slag!

Bij berichtgeving in de media over het nut van een zustersteden relatie, komt vaak alleen de kostenkant aan bod, terwijl de opbrengsten zoals zakelijke deals, culturele uitwisseling of vriendschappen buiten beeld blijven. Belangrijk dus voor gemeenten en provincies om goed te laten zien wat de relatie oplevert.

 

Slim gebruik maken van zusterstedenrelaties

Vooral voor bedrijven kan een zusterstedenrelatie een goede binnenkomer zijn in het buitenland. Veel voorwerk is gedaan door de gemeente die de relatie heeft geïnitieerd. De gemeente kan deze kennis weer delen met bedrijven die toegang zoeken tot de markt waar de zusterstad is gevestigd. Ten tweede kunnen bedrijven die voor de eerste keer deelnemen aan een handelsmissie naar de zusterstad, een hoop leren van andere deelnemende bedrijven die al wel actief zijn in China. Bedrijven die voornamelijk projecten uitvoeren voor de overheid kunnen op een officiële manier geïntroduceerd worden bij de overheid van de zusterstad. In China is dit een zeer effectieve manier om bij de overheid binnen te komen. Vooral bij zogenoemde ‘second and third tier’ steden, kom je zo nog met belangrijke mensen om tafel te zitten die van doorslaggevend belang kunnen zijn voor het slagen van je project.

Niet alleen voor het bedrijfsleven kan de relatie veel opleveren. Het geldt ook voor de samenwerking tussen de steden op het gebied van bijvoorbeeld cultuur, onderwijs, en sport. Binnen de zusterstedenrelatie van Arnhem en Wuhan, zijn al een aantal zeer interessante uitwisselingen geweest. De Wuhanese voetbalclub heeft bijvoorbeeld een bezoek gebracht aan het Arnhemse Vitesse. De Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (HAN) heeft een samenwerking met de Wuhan University of Technology, twee keer per jaar bezoeken studenten van de HAN hun partneruniversiteit in Wuhan om daar gezamenlijk aan een project te werken.

Rob van Herwijnen, voormalig directeur International Affairs bij de gemeente Arnhem, is sinds het begin van de zustersteden relatie, tussen Arnhem en Wuhan, betrokken geweest. Hij is hiervoor beloond met de titel “Wuhan Honary Citizen”, slechts de 11de persoon op dat moment die deze titel mocht dragen. Rob van Herwijnen geeft aan dat het slagen van een zustersteden relatie afhankelijk is van twee zaken: ten eerste moeten er personen zijn binnen de gemeenten die zich actief inzetten voor de relatie en op zoek gaan naar raakvlakken tussen de twee gemeenten. Ten tweede moeten er zaken uit voortvloeien. Indien dat niet gebeurt dan zal de ondersteuning steeds problematischer worden.

 

Samen de handen uit de mouwen

Om een zusterstadrelatie tot een succes te maken is het slim om in eerste instantie niet teveel te concentreren op een heel formele aanpak. Het is belangrijker dat er een basis bestaat voor de samenwerking, bijvoorbeeld een gezamenlijk project. Wanneer je samen de handen uit de mouwen steekt en het resultaat een succesverhaal wordt, is het fundament voor de zusterrelatie gelegd. Voor Arnhem en Wuhan werkte dit ook zo. Tijdens een conferentie in de Duitse stad Duisburg ontstond het eerste contact. Tijdens de conferentie werd duidelijk dat Wuhan voor enorme uitdagingen stond. De grote groei die de stad doormaakte, leidde tot veel zorgen op het gebied van milieu. Grote afvalstortplaatsen haddenimmense milieuproblemen tot gevolg. Om nog meer vervuiling te voorkomen moest er een oplossing komen. Arnhem schakelde daarbij een Nederlandse expert Grontmij in, die zich samen met een afvaardiging uit Wuhan, vastbeet in dit probleem.

Momenteel vindt er ieder jaar een delegatie plaats vanuit Arnhem naar Wuhan waar zowel overheidsfunctionarissen als bedrijven aan deel nemen. Arnhem richt zich binnen de relatie op ‘new energy’ en de creatieve industrie omdat Arnhem de stad Wuhan veel kan bieden in deze sectoren. Ook afgevaardigden van de stad Wuhan bezoeken regelmatig Arnhem. Hun interesse gaat veelal uit naar toepasbare oplossingen voor hun problemen die de verstedelijking met zich meebrengt.

Waar contact op landenniveau vaak te formeel is om echt betekenisvol te zijn, kunnen steden elkaar juist vinden in het bundelen van de krachten om concrete problemen te lijf te gaan. Verschillende invalshoeken komen daarbij letterlijk goed van pas.