Bron: EPA/STR

Bron: EPA/STR

In de Chinese havenstad Tianjin woedden op het moment van schrijven (21 augustus) nog vier branden na de explosies en brand van 12 augustus jongstleden. Er zijn 116 doden geteld, nog 60 vermisten, 700 gewonden en duizenden mensen die uit hun huis zijn geplaatst. De economische schade van de ramp zelf lijkt richting de anderhalf miljard dollar te gaan. Er zijn naar schatting meer dan 40 schadelijke stoffen vrijgekomen, waaronder natriumcynide, maar er kunnen ook nieuwe schadelijke stoffen zoals dioxines ontstaan zijn door de hitte van de branden, die een mogelijk gevaar kunnen vormen voor de veertien miljoen inwoners tellende stad.

Incomplete informatievoorziening & sneeuwbaleffect

In hoeverre de gepubliceerde lijst van vrijgekomen stoffen compleet is, durft niemand te zeggen. Er zijn goede wetten en regels in China op het gebied van vergunningen, opslag, logistiek en registratie van gevaarlijke stoffen. Op papier zouden de overheid en brandweer bij een brand als deze meteen weten welke stoffen aanwezig waren op het terrein en in welke mate, zodat de brandweer adequate maatregelen kon nemen om de brand te blussen.

Helaas was er een sneeuwbaleffect van onwetendheid en onkunde bij het beginnende brandje, waardoor de brandweer besloot met water te blussen, er een chemische reactie plaatsvond en de daarbij horende enorme explosies…. de branden rondom de plek woedden nu, negen dagen later, nog steeds!

Veiligheid, gezondheid & milieu in China

De Chinese nationale overheid heeft zich de afgelopen tien jaar sterk gemaakt om dit soort milieu-ongelukken te voorkomen. Misschien heb je nog een beeld van China als het land waar alles draait om de economie, maar heel veel Chinese burgers en ook beleidsmakers zijn zich wel degelijk bewust van de gevaren van het almaar uitbuiten van de aarde, en het een loopje nemen met de milieumaatregelen. Ook zij willen een duurzame toekomst voor alle Chinezen, en daarom zijn de milieumaatregelen in China en MVO de afgelopen tien jaar sterk verbeterd.

Op papier. Want in de lokale praktijk zijn er ook andere krachten. In de eerste plaats zijn dat lokale economische belangen die verstrengeld zijn met de lokale politiek. Lokale overheden hebben er vaak persoonlijk belang bij om bepaalde lokale bedrijven uit de milieuwetgevingswind te houden. Een tweede kracht is de cultuur om milieu- en veiligheidsrisico’s niet in te willen calculeren bij het maken van plannen. Als we geld kunnen verdienen, en het werkt zonder al teveel registratie, dan doen we dat.

Tianjin_01

Bron: Reuters/China Daily

De derde kracht in de cultuur is de geringe waarde van een mensenleven. Dit is niet onstaan door de eeuwenoude Chinese cultuur, maar door het denken van Mao Zedong, die bij het oprichten van de communistische heilsstaat “zijn onderdanen inwisselbaar achtte, en als pionnen zag voor een groter geheeld in de staat”. Mao pochte dat als er een kernbom op China zou vallen, er misschien wel een miljoen Chinezen dood zouden gaan, maar dat er vanzelf weer genoeg nieuwe Chinezen geboren werden om dat verlies te compenseren.

Waarom meer regelgeving niet zal helpen

Ik kan me nog herinneren dat toen de vuurwerkramp in Enschede plaatsvond in mei 2000, er meteen door politici werd geroepen om strengere regelgeving om dergelijke excessen te voorkomen in de toekomst. Maar de regelgeving voor opslag van vuurwerk was in 2000 helder, veilig en doeltreffend, men had zich er alleen niet aan gehouden. Het bedrijf dat de opslag deed niet, en ook de inspectie had het laten afweten. De cultuur rond veiligheid en handhaving moest aangepast worden, niet de regelgeving. Maar voor politici is dat vaak te ongrijpbaar: regelgeving voorstellen is een ‘harde’ en snelle maatregel, cultuurverandering voorstaan wordt gezien als ‘soft’ en inefficiënt.

Verregaande regelgeving rond registratie, vergunningen en handhaving zal ook in China niet helpen om het cultuurprobleem rond de waarde van een mensenleven en het milieu te veranderen. Men moet in Tianjin, en overal in China, intrinsiek gemotiveerd worden om de veiligheidsmaatregelen te handhaven en uit te dragen.

Zie voor betrouwbaar nieuws rond Tianjin de website van de Nederlandse Ambassade in Peking en BBC. Kijk voor informatie over China, cultuur en risico’s nemen op de cultuurvergelijkingsmeter.