Brandende kaarsen vergezellen een lied gezongen in het Mandarijn op een doordeweekse donderdag avond. Honderden mensen, veelal gekleed in zwart, hebben zich verzameld op de hete basketbalvelden van het Hongkongse Victoria Park om gebeurtenissen van 26 jaar geleden te herdenken. Op 4 juni 1989 liepen de studentenprotesten op het Plein van de Hemelse Vrede uit in een bloedbad.

De gebeurtenissen blijven tot op de dag van vandaag controversieel, niet alleen omdat de Chinese overheid ze nooit erkend heeft, maar ook door complottheorieën waarin het westen wordt beschuldigd van het opdikken en fabriceren van gegevens. Wat er ook gebeurd is, in Hong Kong wordt er elk jaar stil gestaan bij de verjaardag, als enige plek in China waar dit mogelijk is.

Voor een paar uur zitten jong en oud naast elkaar, worden zowel liederen in Kantonees en Mandarijn gezongen en wordt er plek gemaakt voor iedereen. Maar is het wel zo eensgezind?

De weg die van de metro naar het park loopt is afgezet door politieagenten die op meerdere plekken grimmig om zich heen kijken. Op verhogingen proberen verschillende groepen boven elkaar uit te komen. Jongeren delen flyers uit in alle kleuren van de regenboog en proberen geld in te zamelen. Op het eerste oog is het niet anders dan andere jaren. Maar voor de kenner komt de gele paraplu wel erg vaak voorbij.

In het najaar van 2014 was Hong Kong in een klap voorpagina nieuws door de paraplubeweging. Studenten, jongeren en andere belangengroepen waren het niet eens met het voorgestelde verkiezingsplan waarin Hongkongers konden kiezen uit een groep voorgeselecteerde kandidaten. Zij wilden de leider van Hong Kong kiezen door middel van één persoon één stem.

Na een college boycot verspreidden de protesten zich en werden straten bezet, sommige voor maanden. Dit leidde tot veel conflict in Hong Kong omdat niet iedereen het eens was met de manier van protesteren. Volgens sommige waren de jongeren te radicaal, volgens andere te soft. De straten zijn inmiddels weer vrij, maar dezelfde spanningen blijven hangen.

Sinds 1989 was een van de hoofdorganisatoren van de 4 juni herdenkingen de Hong Kong Federation of Students [HKFS]. Dit jaar waren zij echter afwezig. Reden: de naweeën van de paraplu beweging. De federatie was samengesteld uit studentenvertegenwoordigers van de acht openbare Hongkongse universiteiten. Na de protesten hebben vier universiteiten de federatie verlaten omdat die, ironisch genoeg, niet democratisch genoeg was.

Bovendien werd de federatie verweten dat ze meer moesten pushen voor een Hong Kong apart van China in plaats van een deel van China. En dit is waar de huidige kloof te vinden is: wat betekent het om een Hongkonger te zijn? In de directe jaren voor de overdracht van Hong Kong aan China door de Britten groeiden het idee van een aparte Hongkongse identiteit. Dit gevoel is gegroeid onder een deel van de bevolking; sommige zetten zich nu actief af tegen “mainlandization” van Hongkong. Maar wat de precieze idealen en dromen zijn is onduidelijk.

20150604_191134

 

Dit werd wederom duidelijk tijdens de herdenkingen op 4 juni. Sommige Hongkongers vinden dat de herdenkingen teveel een ritueel zijn geworden. Het is niet langer een platform om te vechten voor bijvoorbeeld democratie. Volgens een online blog is de herdenking een ‘tool’ van een politieke partij die “emotie gebruikt zonder echte antwoorden te geven hoe de dictatuur van de Chinese Communistische Partij te beëindigen”.

Als een antwoord op deze kritiek werd dit jaar de paraplubeweging aangehaald om te laten zien dat de herdenking wel degelijk een connectie had met het vechten voor een hedendaags ideaal. Als onderdeel van het programma werd stil gestaan bij de vasteland Chinezen die waren opgepakt vanwege hun support voor de paraplubeweging en werd de het lied van de beweging gezongen.

Maar niet iedereen was het eens met deze samenstelling van het programma. Nog voordat de eerste video was vertoond waarin de vrouw van een vasteland activist vertelt over de arrestatie van haar man ten tijde van de paraplubeweging, begonnen – veelal veertigers en vijftigers – het park te verlaten.

De herdenkingen laten niet alleen de verschillen tussen het vasteland van China en Hong Kong zien, maar ook dat de spanningen in Hong Kong nog niet verdwenen zijn. De gele paraplu’s zijn nog niet bij het grofvuil gezet.