CN Chengdu Twin Towers (30)De ontwerpvergadering is afgelopen. We pakken onze spullen en staan op het punt de deur uit te gaan als directeur Liu terloops vraagt of we eventueel nog zin hebben om te zwemmen? Een klein half uurtje later dobber ik in een helverlicht zwemparadijs naast de directeur en zijn gevolg in het water.

Een beetje ongemakkelijk kijk ik toe hoe de serieuze secretaris van middelbare leeftijd (die de hele vergadering geen woord heeft gezegd) hikkend van de lach met een bommetje voor mijn neus in het water beland. Welkom in de Chinese zakenwereld. Welkom bij de avonturen van een Europees architectenbureau in China.

‘De Weg’ in plaats van het Doel

De sleutel tot succesvol ontwerpen in China begint met het besef dat het ontwerpproces in China een draai is van 180◦ met de praktijk in Nederland. In Nederland maak je als ontwerpbureau deel uit van een geoptimaliseerde keten die je via opeenvolgende fasen (schetsontwerp, ontwerpontwikkeling, definitief ontwerp, constructietekeningen etc.) naar een vastgesteld einddoel leidt.

In China werkt dat anders. Het ontwerpproces wordt niet gebruikt als middel om tot een doel te komen, maar het verkennen van de weg vormt de kern van het proces en het doel, tja, dat verschuift per dag en is onzeker tot de hoogste baas besluit dat het uiteindelijk daar is.

Het spreekt voor zich dat deze aanpak veel vraagt van alle betrokken partijen. Niemand heeft immers een idee van het verloop van het proces en de stappen die nog gezet moeten worden. Tijdens de presentatie van de allereerste schetsontwerpen van een 300m hoge toren in het centrum van de stad kregen wij bijvoorbeeld de vraag of we zo snel mogelijk de definitieve tekeningen aan konden leveren.

Een van de vele nieuwe metrolijnen van Shenzhen bleek door het plangebied te lopen en ze wilden beginnen met de fundering van de toren voordat de constructiewerkzaamheden het gebied bereikten. Tijdsbestek voor de tekeningen: een maand. ‘Normaal’ tijdsbestek in Europa: jaren.

Ziehier, een andere complicerende factor in het ontwerpproces in China. Opdrachtgevers hebben macht en middelen, maar in veel gevallen geen flauw besef waar zij mee bezig zijn. In Rizhao stuurde een opdrachtgever eens een keurig A4’tje met een zeer beknopt programma van eisen voor zijn gebied: ‘make novel and unique architecture’.

Natuurlijk bleken details uiteindelijk toch wel belangrijk, maar ondertussen waren we alweer een aantal weken verder. Of die keer in Shantou. Na een tijd rondlopen door het veronderstelde plangebied moest de ondertussen hevig zwetende opdrachtgever bekennen dat hij niet heel veel begreep van de grote kaart die hij al meer dan een uur mee sleepte en waar hij om de haverklap heel geconcentreerd op keek. Hij kon geen kaart lezen en had dus geen idee waar het gebied eigenlijk lag dat hij gekocht had.

Never a Dull Moment

Afgaand op bovenstaande verhalen vraagGuanlan minzhi_lowres je je misschien af wat we nog doen in China? Voor mij persoonlijk zijn er genoeg redenen om elke maand weer in dat vliegtuig te stappen op weg naar het verre oosten.

Zoals de titel al aangeeft heb je in China ‘Never a Dull Moment’. Chinese klanten houden je scherp, want overleggen gaan in China per definitie anders dan je had verwacht. Essentiele beslissingen worden soms per direct genomen en dat vraagt een zeer actieve houding tijdens de vergadering. Ook ben je je constant bewust van het feit dat cultuur, conventies en normen en waarden anders zijn dan in Nederland en dat je dwingt je om helder te formuleren en jezelf constant af te vragen of een standpunt wel relevant is. Dit vraagt inderdaad veel. Maar het geeft ook veel. De open blik waarmee ik nu naar projecten kijk had ik een aantal jaren geleden niet kunnen hebben.

De snelheid in China is ongelooflijk. Ondanks het ondoorzichtige proces is de tijd tussen ontwerp en oplevering veel korter dan in Nederland. In China is het mogelijk om een ontwerp in een aantal maanden en zonder al te veel administratieve rompslomp naar een definitief stadium te brengen. In Nederland is dat door alle betrokken instanties onmogelijk. Logischerwijs biedt een vertraagd ontwerpproces ook de mogelijkheid om fouten op te sporen en te herstellen. Anders gezegd betekent dit niet automatisch dat een aantal maanden supergeconcentreerd werken aan een project onzorgvuldiger zou uitpakken dan een stroperig proces uitgesmeerd over jaren.

Chinese steden bieden waardevolle kansen voor architecten en stedenbouwkundigen. Waar vroeger de nadruk lag op het zo snel mogelijk bebouwen van grote gebieden in de stad zien wij nu juist behoefte aan transformatie van het bestaande aanbod. De huidige woningvoorraad, gebouwd in de afgelopen ‘booming’ jaren, is te nieuw om af te breken, maar aan de andere kant klinkt wel de roep om een kwalitatief hogere woonomgeving. Dit dwingt tot kleinschalige ingrepen en subtiele transformatie van stadsgebieden.

Bij MLA+ geloven wij in transformatie en regeneratie in plaats van tabula rasa. Vorige week wonnen we met deze aanpak een internationale prijsvraag voor de herontwikkeling van Guanlan River in Shenzhen. Een aantal jaren geleden was het nog ondenkbaar om met deze strategie aan te komen, maar door het winnen van deze prijsvraag en gesprekken met andere opdrachtgevers hebben wij goede hoop dat 2014 het jaar in China wordt met hernieuwde aandacht voor stadsregeneratie.

Hoe overleef je China als architect?

Geheel in stijl met de Chinese werkwijzeSAMSUNG CSC ontwikkelde onze relatie met China zich vanaf de eerste kennismaking tien jaar geleden ook als een diffuus proces van trial and error. En zelfs nu verbaas ik mij nog dagelijks over verrassende wendingen in het ontwerpproces. Maar enkele lessen bleven mij bij die ik graag wil delen.

Keep connected. Opdrachtgevers in China zullen bij een nieuw project niet snel aan dat architectenbureau in die kleine stad met een moeilijke naam in Nederland denken. Het is daarom belangrijk om contact te houden (via telefoon, de Chinese Whatsapp/Facebook en in China altijd even langsgaan) zodat je zeker in hun gedachten bent als ze dat nieuwe project binnen krijgen. Geloof dus niet dat je na een positieve meeting in China rustig in Nederland af kunt wachten tot de opdrachten binnenstromen.

Wees flexibel. Houdt niet vast aan rigide schema’s zoals je gewend bent in Nederland. Probeer Chinees te managen door mee te bewegen met de flow en dan weer zachtjes bij te sturen.

Bewaak kwaliteit. Hoe eenvoudig is het om met lage standaarden te gaan werken, omdat volgens jou de opdrachtgever je ontwerpen toch niet begrijpt of geen geld wilt investeren. Pas op, naast dat Chinese opdrachtgevers zeker door hebben als je de kantjes eraf loopt, komt dit volgens mij altijd als een boemerang terug.

Doorgrond de ideeën van de baas. Begin niet in het wilde weg conceptueel te ontwerpen, maar steek tijd in het begrijpen van de gedachtegang van de opdrachtgever. En deze gedachtegang wordt vanzelfsprekend niet keurig in een powerpoint gepresenteerd, maar moet je opmaken uit informele gesprekken tijdens een etentje of karaoke sessie.

Verdiep in cultuur. Met kwaliteit bewaken bedoelde ik niet replica’s van succesvolle ontwerpen die in Nederland zijn gemaakt exporteren naar een Chinese stad. Ook al vragen sommige opdrachtgevers om een ‘Westers’ ontwerp, uiteindelijk ben ik van mening dat je in een Chinese context met Chinese gebruikers werkt en dat dit om andere oplossingen vraagt.