Volgens de officiële Chinese geschiedenis heeft er nooit een bloedbad plaatsgevonden op 4 juni 1989. Voor miljoenen jonge Chinezen was 4 juni 2014 weer een dag als alle anderen. Zo niet in Hong Kong. De stad zinderde de afgelopen week dankzij tropische temperaturen en verhitte discussies in de aanloop naar de 25ste herdenkingsdag.

Hong Kong is de enige plek in China waar openlijk kan worden stil gestaan bij wat er op die fatale 4e juni gebeurde in Beijing. De opkomst tijdens de herdenking was groter dan ooit maar de focus is diffuus. In Hong Kong woedt een hevige discussie over de economische en politieke invloed van Beijing die hand over hand toeneemt. Het tegengeluid dat de stad traditiegetrouw laat horen, verwaait steeds meer in een wind van macht, geld en bureaucratie.

Een recordaantal bezoekers vulde de zes voetbalvelden in het Victoria Park afgelopen woensdag. Rond de 100.000 mensen hielden een kaars brandend om uiting te geven aan verdriet en hoop maar ook aan politieke frustratie. Want het herdenken van de studentenopstand op het Tiananmen plein doet men in Hong Kong om meer redenen dan het programma deed geloven.

Een jaarlijkse poll uitgevoerd door Hong Kong University liet zien dat maar 56% van de ondervraagde stadgenoten aangaf kritisch te staan tegenover de rol die de Chinese overheid speelde in het bloedbad van ‘89 (vorig jaar was dit nog 63%). De demonstraties, lezingen en cocktail party’s die rond 4 juni worden georganiseerd in Hong Kong, lijken meer en meer in het teken te staan van zorg voor de toekomst in plaats van ‘recht doen’ aan wat er in het verleden gebeurde.

Hong Kong geen vrijplaats meer

Bezorgdheid is geen overbodige luxe. Juist in een week als deze, blijkt duidelijk wie de touwtjes in handen heeft. De Taiwanese academicus Tseng Chien-Yuan die zou spreken op een conferentie over de Tiananmen gebeurtenissen in ’89, werd bij aankomst in Hong Kong te verstaan gegeven dat zijn visum door Beijing was ingetrokken.

Natuurlijk, activisten en politici werden eerder geweerd maar het feit dat een academicus Hong Kong niet in mag, is hoogst ongebruikelijk en zegt veel over het veranderde klimaat. Zelfs voor Hongkongse Weibo gebruikers is de stad geen vrijplaats meer. Posts uit Hong Kong werden voorheen nauwelijks gecensureerd maar het lijkt er alle schijn van te hebben dat online voor het eerst massaal censuur is uitgeoefend deze week.

Ook het nieuw geopende 4 Juni museumpje heeft het zwaar te verduren. De vraag is of het het museum, dat niet meer dan 100 vierkante meter beslaat en op de vijfde verdieping van een onopvallend kantoorgebouw gevestigd is, open kan blijven. Tang Wengnan een medewerker van deze eerste permanente tentoonstelling over de democratische beweging van ’89, maakt zich zorgen om de rechtzaak die aangespannen is door de eigenaar van het pand.

Hoewel Wengnan verzekerd dat er op voorhand duidelijke afspraken zijn gemaakt, wil de eigenaar het museum, nog geen maand na opening, weg hebben. Een politiek gemotiveerde actie? Tijdens mijn bezoek aan het museum bleek ook de website met Engelse vertalingen van de display teksten uit de lucht te zijn. Iets teveel toevallige tegenslagen als je het mij vraagt.

Hong Kong staat nog altijd bekend om de transparante rule of law en heeft vrije pers. Maar hoeveel blijft er op den duur nog over van deze verworvenheden als de economie vooral lijkt te worden gestuurd door geld vanuit het ‘vasteland’? Dit jaar nog vond een brute aanslag plaats op Kevin Lau Chun-to, de voormalig hoofdredacteur van een Hongkongse krant die berucht is om onthullende reportages en genadeloze onderzoeksjournalistiek.

De organisatie Reporters Without Borders waarschuwde na de aanslag dat China’s groeiende economische invloed in de stad, de onafhankelijke positie van de media serieus onder druk zet. Ondertussen wordt er in de marge van de actualiteiten van deze week gemoedelijk doorgesteggeld over de manier waarop de eerste echte democratische verkiezingen van Hong Kong in 2017 zullen worden georganiseerd. Beijing heeft het plan om publieke nominaties toe te staan afgewezen en blijkt ook in dit proces weer een bepalende vinger in de pap te hebben.

De organisatoren van de ’89 herdenking in het4 juni china Victoria Park hebben lang de verantwoordelijkheid van Hong Kong benadrukt om te spreken namens Chinese activisten die monddood gemaakt zijn. Maar 25 jaar na dato zijn Hongkongers steeds banger om hun eigen stem te verliezen in een stad waar geld en macht van de daken schreeuwen wie per saldo echt de dienst uitmaakt.