Voor de meeste belangrijke talen bestaat er een internationaal erkende test waarmee je je taalniveau kunt meten. Voor het Mandarijn Chinees bestaat er sinds begin jaren negentig de HSK test. HSK is de afkorting van Hànyǔ Shuǐpíng Kǎoshì en is een internationale standaard vaardigheidstest voor personen van wie de Chinese taal niet de moedertaal is.

Er zijn zes niveaus waarop je de HSK toets kunt maken. Als je dat met goed gevolg doet krijg je uit China een mooi diploma opgestuurd waarmee je kunt aantonen dat je Chinees op een bepaald niveau spreekt. Heel aardig allemaal, maar nu steeds meer middelbare scholen overgaan tot het voorschotelen van deze toets aan hun leerlingen is het goed om eens te onderzoeken hoe waardevol deze test nu eigenlijk is.

De toets

Bij niveau 1 en 2 wordt alleen luisteren en lezen getest. De hogere niveaus hebben ook een schrijfonderdeel. Bij ieder niveau hoort een officiële woordenlijst. Voor het eerste niveau moet je 150 woorden kennen, voor het tweede niveau 300 en dat loopt op tot 5000 woorden voor HSK 6.

Als je deze woordenlijsten kent zou je in principe het bijbehorende niveau moeten kunnen halen. Voor de lagere HSK-niveaus komen er buiten de woorden op de woordenlijst praktisch geen andere woorden voor in de toets. Voor met name HSK 5 en HSK 6 is dat anders: daar zitten ook veel woorden in die niet op de bijbehorende lijsten voorkomen.

Inkoppers en open deuren

Omdat je bijvoorbeeld voor HSK 1 maar 150 woorden hoeft te kennen, is het aantal vragen dat gemaakt kan worden met dit aantal woorden uiterst beperkt. Iedere HSK 1 toets bevat dus min of meer dezelfde vragen. Het is daarom makkelijk om de vragen juist te beantwoorden zonder ze echt te begrijpen. Daar komt nog bij dat in HSK 1 en HSK 2 naast de karakters ook de Westerse schrijfwijze pinyin gebruikt wordt. Zelfs het kunnen lezen van karakters is dus niet vereist.

Ook is het merendeel van de vragen in HSK 1 en 2 zo van opzet dat het antwoord al in de vraag staat. Omdat alle vragen meerkeuzevragen zijn hoef je vaak niet eens te weten wat de vraag of de antwoorden betekenen. Je kunt de vraag eenvoudigweg juist beantwoorden door de pinyin die in de vraag staat, terug te zoeken in de gegeven meerkeuze opties. Is de vraag bijvoorbeeld “wo jia you si kou ren” en zijn de antwoordkeuzes “A) san B) si C) wu” dan is “si” de enige pinyin die in zowel de vraag als het antwoord voorkomt en dus het juiste antwoord. Ook door slim te gokken is de toets zo succesvol te maken.

Te veel stamp-in-je-hoofd-vragen

Dit geldt tot op zekere hoogte ook voor de hogere niveaus. Zo is er in HSK 6 een onderdeel waarin je uit vier vrij lange zinnen de zin met een taalfout moet kiezen. Dit wordt algemeen gezien als het moeilijkste onderdeel van HSK6. Maar ook hier komen steeds dezelfde fouten terug, zoals een ontkenning bij een werkwoord dat al een ontkenning in zich heeft, een verkeerde plaatsing van een bijwoord etc. Door enkele proeftoetsen te maken kun je dus vrij makkelijk een lijstje maken van fouten die sowieso in de toets gaan voorkomen. Ook al snap je de fout niet, toch kun je zo de foute zin er uit pikken.

Je kunt je natuurlijk afvragen of het erg is dat studenten HSK toetsen kunnen halen door vragen uit hun hoofd te stampen. Een taal leren is in feite natuurlijk niets anders dan heel veel stampwerk. Dus wat zou het? Tegelijkertijd moeten we wel vraagtekens zetten bij het wel heel erg standaard stramien van met name HSK 1 en HSK 2. Zonder enige creativiteit in de vraagvorm is het wel erg gemakkelijk de test succesvol af te leggen. En op die manier is de meetwaarde die de toets zou moeten hebben natuurlijk een beetje zoek.

Europees referentiekader

Een ander pijnpunt in de discussie over de waarde van HSK is de link aan het gemeenschappelijk Europees referentiekader voor taalniveaus (ER). ER is een ordening van taalbeheersing in 6 niveaus waarin A1 het laagste taalniveau aangeeft en C2 het hoogste (native speaker niveau). Toen in 2010 de testmethode van HSK gereviseerd werd, is door toets maker Hanban besloten de HSK-toets ook in 6 niveaus op te delen waarbij HSK1 gelijk zou staan aan het Europese niveau A1 en HSK 6 aan C2.

Er kwam al vrij snel kritiek op deze koppeling van HSK aan het Europees referentiekader. Wereldwijd stelden organisaties van Chinese taaldocenten dat deze koppeling uit de lucht was gegrepen. Met name in Duitsland en Frankrijk reageerden de taaldocenten fel en stelde een alternatieve koppeling op waarbij HSK3 pas gelijk staat aan A1 en HSK6 aan B2. HSK1 en HSK2 zijn volgens hun dan ook onder A1 niveau. Inmiddels communiceert ook Hanban zelf deze koppeling sinds enkele jaren niet meer. De zes HSK niveaus staan dus niet gelijk aan de zes taalniveaus van het Europees referentiekader.

Toch blijft deze koppeling hardnekkig hangen in de hoofden van mensen die op de een of andere manier met HSK te maken hebben. Met name schoolbestuurders gebruiken het feit dat leerlingen op hun school na een aantal jaar Chinees te hebben gehad, HSK2 of HSK3 gehaald hebben als bewijs dat hun leerlingen een A2 of B1 Chinees taalniveau hebben bereikt. Een achterhaalde bewering die bovendien bij toekomstige leerlingen en ouders verkeerde verwachtingen wekt over het te behalen niveau na keuze voor het vak Chinees.

Maar er is hoop…

Door het slechte toets ontwerp is HSK een beetje een zouteloze toets. Het zegt wel iets over je niveau Chinees, maar wat precies is onduidelijk. Zolang we ons goed bewust zijn van de beperkte meetwaarde van HSK is er natuurlijk niets aan de hand. En er zijn ook voordelen: studeren voor een certificaat uit China kan motiverend zijn voor leerlingen, de toets is voor iedereen toegankelijk en je kunt ‘m zo vaak maken als je wilt. En uiteraard blijft HSK de enige internationaal erkende taalniveau-toets voor het Mandarijn en dus hebben we het er maar mee te doen.

Tenminste, als het om zo’n internationale toetsingsvorm gaat. De meetwaarde van door docenten zelf gemaakte toetsen is natuurlijk vaak vele malen beter. Bovendien is er wat betreft eindtoetsen voor Nederlandse middelbare scholen straks een andere optie: het staatsexamen Chinees.

Momenteel buigen meerdere mensen zich over de inhoud en vorm van deze toets, waarbij ze (hopelijk) les trekken uit de imperfecties van de HSK toets. Ik kijk in ieder geval met veel vertrouwen uit naar het verschijnen van deze op Nederlandse onderwijskundige kennis geschoeide Chinese taaltoets. Nog heel even geduld…