Donderdag 18 december is de internationale dag van de migrant. Veel Chinezen van het platteland leiden een beter leven in de grote stad. Maar arbeidsmigranten zijn in de praktijk achtergesteld ten opzichte van stadsbewoners.

Met Chinees nieuwjaar zien we hoeveel mensen de afgelopen decennia hun geboortegrond hebben verlaten om soms duizenden kilometers verderop in het oosten van China een nieuwe toekomst op te bouwen. Met het belangrijkste familiefeest in China ontstaat jaarlijks de grootste migratiestroom ter wereld. Er reizen die dagen meer Chinezen dan er gnoes en zebra’s over de Serengeti trekken.

De migrantarbeiders reizen naar huis per vliegtuig, trein, bus, taxibusjes, achterop vrachtwagens en soms liftend om samen het begin van de rest van hun leven te vieren. Vaak hebben ze hun ouders, partner en kinderen een jaar lang niet gezien.

Migratie is het succesverhaal en de teleurstelling van China’s vooruitgang ineen. Sinds de politieke omwenteling die Deng Xiaoping in 1979 heeft veroorzaakt, zijn naar schatting 269 miljoen Chinezen van het platteland naar de stad verhuisd.

Deze ongekende migratiestroom heeft het economisch wonder van China mogelijk gemaakt. Een gestage stroom van mensen die een beter leven in de stad zochte heeft de fabriek van de wereld de afgelopen dertig jaar van voldoende arbeidskrachten voorzien.

Voor veel mensen is het een aantoonbare vooruitgang geweest. Ze zijn meer gaan verdienen. Zoveel dat ze iedere maand geld naar huis kunnen sturen. Migratie naar de stad is de belangrijkste reden dat China de diepste armoede heeft uit kunnen roeien.

De urbanisatie heeft gezorgd voor een hogere levensverwachting, omdat het werk, voedsel en de zorg in de stad beter is dan op het platteland. Het onderwijs in de stad is doorgaans beter, waardoor de jongste generaties hoger opgeleid zijn. Zelfs het aantallen zelfmoorden is spectaculair gedaald, omdat stadsbewoners hun toekomst zonniger inzien dan plattelandsbewoners.

 

Schaduwzijde

Maar er is een schaduwzijde en die heet hukou. Een hukou is een woonvergunning die de geboorteplaats van iedere Chinees koppelt aan publieke voorzieningen als gezondheidszorg, onderwijs en pensioen. Volgens cijfers van het statistiekbureau woont inmiddels 53,7 procent van alle Chinezen in een grote stad. Het aantal burgers met een woonvergunning voor de stad daarentegen bedraagt maar 35,7 procent.

Grote Chinese steden (er zijn er meer dan honderd met een miljoen inwoners of meer) voelen er niets voor de migranten dezelfde rechten te geven als de bestaande inwoners. Ze zeggen dat het onbetaalbaar is om voor nieuwkomers dezelfde sociale voorzieningen te betalen.

Voor studenten, ambtenaren, werknemers van staatsbedrijven en hoogopgeleid personeel van grote bedrijven is er geen probleem; zij krijgen relatief eenvoudig een woonvergunning voor hun nieuwe woonplaats.

Het zijn de miljoenen mensen aan de onderkant van de arbeidsmarkt die tussen de wal en het schip raken. Zij verdienen weliswaar meer dan op de boerderij, maar verdienen te weinig om zich aan de slaapzaal van de fabriek of de geïmproviseerde dorpen op de bouwplaats te ontworstelen.

In de praktijk betekent dit dat de miljoenen mensen als tweederangsburgers worden behandeld. De vergoedingen voor hun ziektekosten, pensioen en de scholing van hun kinderen zijn afgestemd op de kosten op het platteland. De werkelijke kosten in de grote stad zijn veel hoger.

Dat laat hen geen optie dan niet ziek te worden, na hun pensionering terug te keren naar hun geboortedorp en hun kinderen naar een dure privéschool te sturen of bij de grootouders op het platteland achter te laten.

De Chinese overheid ziet deze misstand ook in. Er is bovendien een economische prikkel om het hukou-systeem aan te passen. Door de jarenlange eenkindpolitiek dunt het arbeidsleger uit. Om de industrie aan de gang te houden, zijn nieuwe handjes nodig.

Volgens de Chinese overheid is het huidige hukou-systeem een rem op urbanisatie. Verdere groei van steden wordt als een belangrijke motor van economische groei gezien. Aanpassing van het gehate systeem van woonvergunningen zou de Chinese economie de komende jaren een extra zetje van 0,88 procent kunnen geven, denken de planners.

In maart besloot de centrale overheid daarom om het verkrijgen van een hukou te vergemakkelijken. Tussen nu en 2020 krijgt ongeveer een derde van alle arbeidsmigranten, honderd miljoen mensen, een woonvergunning voor de stad waar ze wonen en werken.

De Chinese overheid wil de verruiming van de hukou-eisen geleidelijk invoeren. In middelgrote steden kunnen de regels snel worden aangepast. In de grote steden zal dat gefaseerd gebeuren, om te voorkomen dat plotseling miljoenen inwoners een beroep gaan doen op ziekenhuizen en scholen.

Gedacht wordt over een puntensysteem om te migranten Chinabepalen wie als eersten in aanmerking komen voor een vergunning. Punten worden dan toegekend op basis van opleidingsniveau en de afdracht van belastingen en sociale lasten in het verleden. Critici wijzen erop dat zo’n systeem relatief welvarende arbeidsmigranten bevoordeelt en juist de armste arbeidsmigranten niet zal helpen.

 

De reis eindigt op zondag 21 december: wereld orgasmedag. Alle delen van de reis zijn gebundeld in een handzame paperback en is ook als e-book beschikbaar (info).