Westerse klassieke muziek is aan een enorme opmars bezig in China. 40 jaar geleden was het spelen van klassieke muziek nog verboden tijdens de Culturele Revolutie, de laatste jaren is er sprake van een heuse hype.

De Chinese componist en dirigent Tan Dun dirigeert deze week het Koninklijk Concertgebouworkest tijdens het China Here festival in Amsterdam. Het festival belooft een interessante ontmoeting te worden tussen Oosterse en Westerse kunst. Na de bijdrage van Nederland aan de Beijing Boekenbeurs, de succesvolle inbreng van Amsterdam tijdens de Beijing Design week, is het China Here festival een nieuw hoofdstuk in de culturele uitwisseling tussen Nederland en China die lijkt te bloeien als nooit te voren.

Chinese droom

De Chinese overheid heeft cultuur als soft power hoog op de agenda staan. President Xi Jinping noemde onlangs in een toespraak kunst en cultuur de onmisbare krachten achter de nieuwe Chinese droom van nationale verjonging.

De groeiende populariteit van Westerse klassieke muziek heeft een opvallende rol bij het vervullen van die Chinese droom. Bijzonder omdat de overheid eigenlijk vooral de eigen Chinese cultuur en kunst wil promoten. Xi Jinping riep Chinese kunstenaars dan ook op om kunstwerken te maken die authentieke Chinese waarden in zich dragen.

In China worden vaak barrières opgeworpen tegen de komst van buitenlandse culturele invloeden, zoals films of boeken. Maar klassieke muziek roept blijkbaar minder politieke weerstand op. Wellicht omdat muziek een minder directe betekenis heeft en abstracter kan zijn dan andere kunstvormen, zeker als deze instrumentaal is, en daardoor minder grijpbaar voor de censuurregels. Een andere reden is misschien dat Westerse klassieke muziek al eeuwenlang in China heeft geklonken en inmiddels een onderdeel is geworden van een collectief cultureel erfgoed.

Muzikale infrastructuur

Veel Chinese steden, ook de tweede en derde tier steden, hebben de afgelopen jaren miljoenen geïnvesteerd in hypermoderne concertzalen en orkesten. Er gaat steeds meer geld naar conservatoria en ook op amateurniveau wordt door lokale overheden geïnvesteerd in het opzetten van jeugdorkesten vanuit het idee om vanaf jonge leeftijd samenspel te stimuleren. Ook geven steeds meer internationale toporkesten concerten in China.

Deze ontwikkeling van een muzikale infrastructuur gaat zeker niet zonder slag of stoot. De nieuwe concertzalen worden nog lang niet altijd goed geprogrammeerd en geëxploiteerd. Voor internationale orkesten is China niet altijd een aantrekkelijk land omdat het niet makkelijk is om betrouwbare Chinese partners te vinden die concerten kunnen organiseren. Maar feit is wel dat veel toporkesten uit Europa en Amerika China inmiddels als vaste plek op hun tourneeschema hebben staan. En alles bij elkaar is er in hoog tempo een solide basis voor klassiek muziek aan het ontstaan.

Piano als statussymbool

Bijzonder aan de opkomst van de klassieke muziek is dat de populariteit van onderaf gedreven wordt. De belangstelling onder het Chinese publiek groeit sterk. Het is aan de ene kant een teken van materiele vooruitgang. Chinezen kunnen zich steeds meer veroorloven. Net zoals de vraag naar luxe goederen, Franse wijnen en internationale reizen toeneemt, hoort een vorm van artistieke verdieping en consumptie blijkbaar ook in China bij het volgende niveau van menselijke behoeften.

Naar schatting 50 miljoen Chinezen spelen piano en het instrument heeft inmiddels bijna de positie van een nationaal statussymbool verworven. Een piano in huis is een teken dat je wat te besteden hebt; ze zijn groot en duur, en een kind dat goed kan spelen straalt natuurlijk ook weer mooi af op de ouders die dat mogelijk maken.

Korte rokjes

Het aantal internationale topmusici dat China de laatste jaren voortbrengt is indrukwekkend en misschien wel het grootste bewijs dat China inmiddels een wereldniveau heeft bereikt. Pianist Lang Lang is de bekendste en heeft in China en daarbuiten een superstatus. Hij heeft een hele generatie Chinese musici geïnspireerd om zich in muziek te gaan verdiepen. En in zijn kielzog bestormen de laatste jaren steeds meer Chinese musici het wereldtoneel. Yuja Wang (27) is een jonge pianiste die naast haar fantastische spel voor heel wat consternatie in de Europese concertzalen zorgt door in korte rokjes achter de piano te kruipen. De jongste sensatie is de 11-jarige Johnson Zhongxin Li, een ongekend talent van wie veel wordt verwacht de komende jaren.

Om een paar topmusici voort te brengen zijn duizenden toptalenten nodig. Die talenten komen in toenemende mate naar muziekopleidingen in Europa en de VS. De hoofddocent van de piano opleiding van de Julliard school of Music, een van de beste conservatoria in de VS, heeft 25 studenten, waarvan er liefst 23 Chinese roots hebben.

Het zal niet verbazen dat de Chinese musici er om bekend staan dat ze keihard studeren, waardoor ze de lat voor Europese en Amerikaanse talenten de laatste jaren een stuk hoger hebben gelegd. Maar met louter mechanische vaardigheden kom je er niet in de klassieke muziek. Het vergt ook een emotionele taal die je moet ontwikkelen en een eigen interpretatie die je aan muziek moet kunnen geven. Net zoals een Westerling de Chinese taal alleen echt kan leren als hij dat in China doet, is het voor Chinese musici alleen mogelijk om een hoger muzikaal niveau te bereiken door in Europa of Amerika te studeren, de plek waar de muziek is ontstaan en zich heeft ontwikkeld.

Al met al genoeg interessante ontwikkelingen om op te letten de komende jaren. En waar concertzalen in Europa en de VS te maken hebben met een vergrijzend publiek en moeite hebben om jongeren aan te trekken, is klassieke muziek in China juist onder jongeren erg populair. China gaat zo een steeds belangrijker rol spelen in de toekomst van de Westerse muziektraditie.

En misschien nog belangrijker dan het selecte klassieke muziek in Chinagroepje top musici dat China voortbrengt, is het grote aantal jonge mensen dat via muziek in contact komt met hun creativiteit. En leren om zichzelf uit te drukken doordat ze in aanraking komen met muziek. Een niet te onderschatten voordeel in een land waar individuele expressie nog altijd op een laag pitje staat. Wellicht is dat een mooi bijeffect dat de klassieke muziek zo ook de creatieve zaadjes kan planten die op de lange termijn kunnen bijdragen aan de innovatieve samenleving die China ambieert te zijn.

Klik hier voor meer informatie over het China Here festival in Amsterdam.

 

Follow Rutger Brouwer on Google+!