Kopzorgen over China’s nieuwe visumsysteemSinds 1 september hanteert China een nieuw visumsysteem, de eerste herziening sinds het land dit systeem 30 jaar geleden invoerde. Hoewel het doel van China’s nieuwe visumsysteem is om misbruik van de regels te stoppen en de aanvraagprocedure te vereenvoudigen, betekent het voor aanvragers voorlopig allereerst een aantal nieuwe kopzorgen. Het aanvragen van een visum voor Nederland is voor een inwoner van China niet eenvoudig, maar China heeft haar best gedaan om het voor haar bezoekers ook iets moeilijker te maken. Binnenkort reis ik naar China voor een kort bezoek aan familie en vrienden, dus ik heb de zaken voor mezelf even op een rijtje gezet.

De drie illegalen

Het doel van de nieuwe visa is het bestrijden van “de drie illegalen”, zoals dat in het Chinese politieke jargon heet: illegaal het land binnenreizen, de geldigheidsduur van een visum overschrijden en werken zonder vergunning. De nieuwe regels schrijven fors hogere boetes uit voor buitenlanders en hun werkgevers die de regels overtreden. Wie enigszins bekend is met de Chinese bureaucratie, weet dat het in de praktijk vaak misgaat met het uitvoeren van de op papier mooie principes. Voor mensen met een Chinees visum dat voor 1 september is afgegeven verandert er vooralsnog niets, tot het moment dat dit visum afloopt.

Ik voorzie de meeste problemen voor Nederlanders met een Chinees werkvisum. Eén van de redenen om het visumsysteem aan te passen is namelijk China’s veranderde behoefte in het aantrekken van talent. Door de regels rond werkvergunningen te veranderen, wil het land meer rekening houden met haar eigen hoger opgeleiden. Diverse overheden kunnen de voorwaarden voor een werkvergunning zelf invullen, afhankelijk van wat de lokale behoeften zijn. Het nieuwe visumsysteem kent vele nieuwe soorten visa, ingedeeld in letters uit het alfabet. Eén van de nieuwe visums is het R-visum voor het aantrekken van talent, al is het op dit moment nog volstrekt onduidelijk hoe dit werkvisum in de praktijk werkt. Klik hier voor een compleet overzicht van alle nieuwe typen visa.

Vrijbuiters op het oude F-visum

De veranderingen hebben als gevolg dat de categorie vrijbuiters, die vroeger gemakkelijk in China konden overleven zonder Z-visum of werkvergunning, het moeilijk gaan krijgen. Omdat reeds afgegeven gewoon geldig blijven, zal het enige tijd duren voordat die groep van minder gewenste bezoekers zal merken dat ze langer welkom zijn in China. Zonder goed geregeld werk wordt er namelijk geen Z-visum meer verstrekt. En het oude F-visum (zakenvisum), wat in de nieuwe wetgeving M-visum heet, kan niet meer gebruikt worden voor werk, net zo min als het toeristenvisum, iets dat voorheen nog wel door de vingers werd gezien. Ook de wat dubieuze visa-bemiddelingsbureaus zullen hun aanbod en werkwijze drastisch moeten herzien als ze willen blijven bestaan.

Het nieuwe visumsysteem is vooral gericht op de vele Chinezen in het buitenland met een goede opleiding en ervaring in overheid en het bedrijfsleven. China wil deze talenten graag terughalen. Ook voor de klassieke docent Engels, het oude excuus dat velen konden gebruiken om wat China-ervaringen op te doen, zal het lastiger worden. Een relevante opleiding en diploma’s worden in het nieuwe systeem een strenge voorwaarde bij het verkrijgen van een visum voor een onderwijsbaan. Daar waar scholen en universiteiten vroeger zelf hun beleid konden maken, zullen de autoriteiten zich daar nu mee gaan bemoeien.

Ik had zelf na 1 september een stortvloed aan klachten verwacht, maar eigenlijk viel dat mee, al waren er wel wat onplezierige incidenten. Zo moest één van onze sprekers zijn werkvisum vernieuwen, iets dat plotseling 15 werkdagen kostte in plaats van acht, een periode waarbinnen hij niet kon reizen. Eén van mijn digitale kennissen, Michael Lee Johnson, was van plan om met behulp van zijn netwerk op Google+ in twee jaar tijd van Peking naar Londen te lopen, om geld voor Unicef in te zamelen. Dat leek mij om een heel aantal redenen een uitdaging, nog afgezien van het lopen zelf. Niet in de laatste plaats voorzag ik problemen met zijn visum, en was ik benieuwd naar zijn ervaringen. Ik had hem vanuit mijn comfortabele kantoor in Zwitserland gevraagd hoe hij dat visum ging regelen, maar kreeg daar geen antwoord op. Uiteindelijk was er ook geen antwoord, en besloot hij vanwege visumproblemen maar vanuit India naar Londen te lopen. Met het visum dat hij voor China kon krijgen zou hij namelijk wel erg hard moeten gaan lopen. Slechte voorbereiding, vond ik zelf, want sinds 2012 zijn de contouren van het nieuwe visumsysteem al bekend. (Geheel terzijde: Michael kreeg na een weekje lopen in India medische problemen, en ook dit plan is nu afgeblazen).

Toeristenvisum

Interessanter was iemand die een toeristenvisum wilde aanvragen en dat niet kreeg, omdat hij al drie toeristenvisums voor China in zijn paspoort had staan. Hij moest maar een ander type visum aanvragen. Werken in China met een toeristenvisum wordt een probleem vergeleken met vroeger, met name omdat je dit visum niet langer onbeperkt kunt krijgen. Dat lijkt een punt van aandacht voor regelmatige China-gangers. Verder was er een docente die geen verlenging van haar contract kreeg omdat ze te oud zou zijn, en iemand die geen verlenging kreeg omdat hij het vereiste diploma niet kon overleggen. Niet alle complicaties dateren van na 1 september. Zeker waar het om lokale toepassing van regels gaat, deden problemen zich al eerder voor.

Het grootste probleem in de nieuwe regelgeving is de onzekerheid bij de aanvragers van visums, vertelde Gary Chodorow, werkzaam op een advocatenkantoor in Peking, toen ik hem begin september in de China Weekly Hangout over het nieuwe visumsysteem ondervroeg. Chodorow specialiseert zich in migratiezaken. Veel belangrijke zaken dreigen namelijk tussen de kieren van de bureaucratie te vallen, omdat een groot aantal Chinese organisaties dat betrokken is bij het verstrekken van de visa zich niet goed blijkt te hebben voorbereid op de nieuwe situatie. Verstrekker van de visa is in eerste instantie het Chinese ministerie van buitenlandse zaken, maar onder andere het Public Security Bureau (PSB), lokale politiebureaus, andere overheidsinstanties, universiteiten en werkgevers spelen hierin een rol. Een voorbeeld is dat de State Administration for Foreign Expert Affairs nog moet bedenken aan welke criteria buitenlandse experts moeten voldoen voor het nieuwe R-visum. En het ministerie van onderwijs heeft nog niet aan de universiteiten laten weten hoe de vele buitenlandse studenten een visum voor stagelopen aan kunnen vragen.

Deel 2 van dit artikel wordt volgende week geplaatst  op CHINA2025.nl

Fons Tuinstra helpt bij het organiseren van het China Speakers Bureau, dat internationaal sprekers over China levert. Een keer per week probeert hij (met wisselend succes, verzucht hij zelf), in de China Weekly Hangout een online discussie over China te faciliteren.