Cristina Fernández de Kirchner, president van Argentinië, heeft zich de woede én minachting van de Chinese bevolking op de hals gehaald door zich tijdens een staatsbezoek aan Beijing neerbuigend uit te laten over de taalvaardigheid van de Chinezen. Bij aanvang van een evenement met (mogelijke) handelspartners twitterde ze: ”Más de 1000 asistentes al evento … vinieron sólo por el aloz y el petloleo?”, in vertaling “Meer dan 1000 aanwezigen. Zouden ze alleen voor de lijst en petloleum gekomen zijn?”

Laatdunkende reacties waren niet van de lucht: “Laat haar maar gauw terug gaan naar haar kleine land”.

 

Handel

In de ogen van China is Argentinië een klein land, maar zeker niet onbeduidend. Als was het alleen al omdat het in Latijns Amerika ligt, een continent waar China de afgelopen decennia stevig voet aan de grond heeft gekregen. Het IMF gebruikt in een artikel van december 2014 de beeldspraak van “de draak” tussen “de leguanen”. Bilaterale handel tussen de continenten groeide van US$ 12 miljard in 2000 naar US$289 miljard in 2013. China is de belangrijkste handelspartner van Brazilië, Chili en Peru en de op één na belangrijkste van Mexico (na de VS).

Daarnaast zijn er behalve handelsrelaties ook grote infrastructurele projecten op poten gezet. Met name in Midden Amerika. Nicaragua is met Chinees geld begonnen met het graven van een kanaal dat, net als het Panamá kanaal, de Atlantische met de Stille Oceanen moet verbinden. Het project ondergraaft niet alleen de handelspositie van Panamá, maar zeker ook de hegemonie van de VS in het continent.

Ook in Mexico is China steeds meer aanwezig. Al zijn de plannen voor de aanleg van een prestigieuze hoge snelheidstrein voorlopig in de ijskast gezet (vanwege de dalende olieprijs heeft México dit project op het laatste moment afgeblazen) dit doet niets af aan de steeds inniger relatie tussen beide landen. De Mexicaanse consul in Hong Kong bevestigt volmondig dat de nauwere banden met China gezien worden als een welkome relatie-diversificatie voor haar land, dat te eenzijdig gefocust was op Noord Amerika.

Maar het is de vraag of China in staat zal zijn de rol van de VS als handelspartner voor Latijns Amerika compleet over te nemen.

Nu lijken vooral grondstoffen een belangrijke reden voor China’s aanwezigheid, zoals die overvloedig aanwezig zijn in landen als Chili en Perú (koper), Venezuela (olie) en Brazilië (soja) . Geen wonder dat China, in een handelsovereenkomst met bijvoorbeeld Chili, akkoord is gegaan met meer dan 150 exportbeperkingen voor producten die gevoelig liggen op de Chileense markt om voet aan de grond te krijgen in de mijnsector. Maar ik hoef in Hong Kong maar om mij heen te kijken om te zien dat er hier niet zo zeer behoefte is aan producten uit Peru of Bolivia, maar aan hoogwaardige consumptiegoederen die Latijns Amerika niet zo eenvoudig kan leveren.

Onlangs vroeg George Chen, een bekende columnist van de South China Morning Post zich bijna wanhopig af hoeveel Prada Hong Kong nog kan absorberen. Een goede vraag, de stad wordt langzaam één groot winkelcentrum van uiterst luxe producten, die gretig aftrek vinden, ook van mainland Chinezen die hier maar wat graag komen shoppen. In die behoefte kan Latijns Amerika vooralsnog veel minder makkelijk voorzien dan de VS of EU.

 

Superoriteitsgevoel

De stellige overtuiging van een ‘onaantastbare’ positie, dat is wellicht één van de redenen voor het diepgewortelde superioriteitsgevoel waarmee men vanuit de EU naar de opkomst van landen als China en continenten als Latijns Amerika kijkt. China zal in toenemende mate behoefte hebben aan luxe producten waar juist de EU, met huizen als Armani, Luis Vuitton, Swarovski patent op heeft.

Daarbij komt dat men in Europa China nog steeds niet echt serieus neemt als internationale speler. Of het nu gaat om ontwikkelingssamenwerking of handelsrelaties, China ligt vaak onder vuur wat betreft gebrek aan een “serieuze” (lees: Westerse) aanpak. In Europa spreekt men laatdunkend over het gebrek aan Chinese visie op ontwikkelingssamenwerking of aan arbeidsvoorwaarden en kennis van internationaal milieubeleid. Het is tegenstrijdig, want tegelijkertijd lopen Europese leiders de deur bij hun Chinese collega’s plat, iedereen wil iets meepikken uit de volle Chinese ruif.

Datzelfde geldt voor Latijns Amerika. Meer dan ooit lijkt er bereidheid te zijn samen te werken en Europa dan wel links of rechts te laten liggen. Sterke Chinees-Latijns Amerika banden zouden weleens verrassende effecten op kunnen leveren, of het nu gaat over productie van consumptie goederen of samenwerking op gebied van landbouw. En als er ook nog deals met Rusland gemaakt kunnen worden op gebied van energie voorziening en ruimtevaart bijvoorbeeld, zou Europa wel eens lelijk het nakijken kunnen hebben. China heeft op tal van terreinen nu eenmaal veel te bieden.

Ik denk dan ook dat China mild glimlacht om alle kritiek en superioriteitsgevoel, of die komt van Europa of Latijns Amerika en rustig doorgaat de internationale positie te versterken en te verbreden. Daarbij komt dat China snel leert en de afgelopen jaren geïnvesteerd heeft in advisering over wetgeving op gebied van arbeidsrecht en milieu. Deze inspanningen hebben zich onder andere vertaald in de overeenkomst die afgelopen november getekend is door president Obama en zijn collega Xi Jiping en waarmee China zich ontegenzeglijk positioneert als een serieuze en betrouwbare speler op het internationale toneel.

 

Toekomst

Sinds een jaar doceer ik Spaanse Taal en-Cultuur op een universiteit hier in Hong Kong. Mijn studenten zijn ook afkomstig uit mainland China. Steeds weer ben ik onder de indruk van de gretigheid waarmee ze leren. Niet alleen de taal maar ook over de cultuur en de manier van denken in Spanje en Latijns Amerika willen mijn studenten alles weten.

Slim. Slimmer dan mevrouw Kirchner in ieder geval. Wantlatijns amerika en china naar mijn mening was niet eens haar tweet de domste zet, veel erger vind ik haar excuus naderhand. Toen twitterde ze: “Sorry, maar weet je wat het is? De mate van ridiculiteit en absurditeit is hier zodanig, dat je alles maar met humor moet bekijken”. Ridiculiteit en absurditeit? Pardon? Mevrouw Kirchner toont hiermee dat ze geen flauw idee heeft wat het kaliber is van de partner met wie ze aan tafel zat.

Ze heeft geen benul waartoe een draak in staat is, zéker tegenover leguanen. Mijn studenten weten dat wèl. Aan hen is de toekomst. En die ligt ook in Latijns Amerika, dat weet ik zeker.