De studenten van China’s prestigieuze Tsinghua universiteit komen schuchter binnen tijdens de workshop over failure, ofwel mislukken, die ik mede organiseerde in mei in Beijing aan The Institute for Provocation. Ze studeren kunst en design, en hun docent beschrijft het gevecht dat hij aan moet gaan.

Om op zo’n universiteit binnen te komen moet je vooral heel erg goed en precies binnen de lijntjes kunnen kleuren en denken. En het zijn juist die vaardigheden die hij wilt tegenwerken. Creativiteit vereist het kleuren buiten de lijntjes. De studenten vertellen over een andere strijd, ze voelen zich beknot op de universiteit, willen verder en willen meer, maar kunnen of mogen dat niet.

Poreuze grens tussen universiteit en politiek

Daarom voert Mei Li in het donker haar performance uit, ze gaat in het donker op het plein voor het Tsinghua hoofdgebouw liggen, en blijft daar roerloos liggen. Een camera filmt haar op enige afstand. Na vijf minuten moet ze alweer weg, nadat ze is opgemerkt door een bewaker.

Of Qi Qi, die besluit om op 17 mei de International Day Against Homophobia (IDAHOTB) mee te vieren en begint met het ophangen van regenboogslingers in een café op de campus. Het is slechts een kwestie van minuten voor de bewaking hier een stokje voor steekt. Maar die minuten zijn voldoende voor de actie om trending te worden op social media.

We zien hier hoe het niet alleen de universiteit is die beknelt, ook de politiek maakt het lastig, en de grens tussen beiden is poreus. Dit maakt de toekomst als kunstenaar of designer, wellicht meer dan elders in de wereld, uiterst fragiel. En dan is er nog de blik van je kennisenkring: hoe durf je te denken over mislukken als je aan een prestigieuze universiteit als Tsinghua studeert? Maar als je twijfelt aan de waarde van succes, welke creatieve alternatieven zijn er dan?

Tijd om mislukken beter te gaan waarderen

In alle verhalen over vooruitgang, technisch vernuft en miraculeuze consumptie lijkt het verhaal van China op een succesverhaal. De Chinese droom van Xi Jingping schurkt gevaarlijk dicht tegen de Amerikaanse droom aan. Een droom met meer verliezers dan winnaars, maar de verliezers blijven meestal buiten beeld. Want velen redden het juist niet: de huizenprijzen zijn te hoog, de onzekerheid op de arbeidsmarkt is groot, en zelfs al studeer je onder hoge druk aan een top-universiteit, dan nog blijft de toekomst uiterst ongewis.

Het zijn met name de jongeren in China die met de dwang tot succes en de angst voor mislukken geconfronteerd worden. Het is tijd om het mislukken beter te gaan waarderen, juist ook in China. Om gaten te schieten in het verhaal van vooruitgang, over het land van de toekomst, waarin techniek en hyperefficiënte moderniteit samensmelten.

Mislukkingen bezingen

Muziek kan daarbij helpen. Neem de new wave sound van The Big Wave: in een opzwepend ritme zingt zanger Li Jian in een mix van Engelse en Chinese songs over zijn verlangen om te weigeren mee te gaan in de draaikolk van vooruitgang, het is een lofzang op de weigering. In “Just No” zingt hij Who will be ready to go / Just no just no just no no no. En in “The song of silence”, over de implicaties van die weigering: Sea wave never dying / I know the silence of failure / Its going to be the endless abyss.

Foto door Jeroen de Kloet

Het opzwepende, bijna feestelijke ritme maakt de stilte van de mislukking paradoxaal, maar wellicht is dat de beste keuze: dansend naar de onzekerheid, tot diep in de nacht hele andere dromen najagen dan de staat, de ouders of de onderwijzers voor ogen hebben.

Wanneer we aan China denken zijn het vaak verhalen over succes, met name op economisch en technologisch vlak. Daarnaast zijn er de negatieve verhalen over mensenrechten, het  autoritaire politieke systeem en de vervuiling. Wat de studenten van Tsinghua en de muziek van The Big Wave laten zien is dat de Chinese droom een creatieve keerzijde heeft, waar mislukkingen omhelst worden in plaats van vooruitgang en succes.

 

Jeroen de Kloet is co-auteur van Youth Cultures in China, dat onlangs werd gerecenseerd door China2025.nl. Lees de recensie hier.