De uitspraak ‘overal en nergens thuis’ geldt volgens mij voor veel Chinese mensen. Ze hebben zich over de hele wereld gevestigd maar hebben hun thuis (de eigen cultuur en bijbehorende tradities) met zich meegenomen. Met het kunstproject China op de Kaap wordt het Chinese thuisgevoel onderzocht en uitgelicht. Bestaat er zoiets als een algemeen Chinees thuisgevoel? En als dat er is, hoe ziet dat er dan uit? Hoe geven mensen in hun dagelijks leven vorm aan dit thuisgevoel? Om antwoord te krijgen op deze vragen, zijn wij begin april dit jaar gestart met een interventie genaamd Chinese Moestuin.

www.chinaopdekaap.nl

Eerst gaan we even een stukje terug in de tijd. In 2011 vond er in het kader van het jubileum “100 jaar Chinezen in Nederland” de kunstmanifestatie China op de Kaap plaats. Dit was een initiatief van Pao Choi (grafisch ontwerper), Yuen Han Lam (industrieel ontwerper) en mij, Erika Blikman (beeldend kunstenaar en fotograaf), uitgevoerd in opdracht van stichting &tree. Om stil te staan bij de Chinese gemeenschap en het feit dat de eerste Chinezen zich 100 jaar geleden in Nederland vestigden, werden diverse activiteiten georganiseerd in de wijk Katendrecht in Rotterdam. In 1911 werden de eerste Chinezen naar Nederland gehaald om als stakingsbrekers te werken in de Rotterdamse haven en vestigden zich in Katendrecht. Binnen enkele jaren ontstond daar de eerste Chinatown in Europa.

Eetcultuur

Tijdens China op de Kaap raakten we vooral gefascineerd door de eetcultuur. Eten speelt een zeer grote rol binnen de Chinese cultuur en het was voor ons de ideale manier om de afstand met de Chinese gemeenschap te overbruggen. Daarnaast valt er aan eten betekenis te ontlenen met betrekking tot iemands thuisgevoel; zijn we wat we eten en drinken en wat is de smaak van thuis?

Foto: Erika Blikman

Yuen Han en ik wilden hier dieper op ingaan en besloten China op de Kaap voort te zetten. Met de interventie Chinese Moestuin willen we ontdekken wat in de aarde wroeten teweeg kan brengen. Thuis gaat immers ook over onze geboortegrond (waar je vandaan komt en woont), en over het voedsel uit de grond (wat we eten). Je kent de uitdrukking wel, je bent wat je eet! Om het alledaagse onderwerp ‘eten’ te kunnen ontleden en uit te kunnen vergroten tot betekenisvolle proporties hebben we de vraag ‘zijn we wel wat we eten?’ centraal gesteld terwijl we in de aarde aan het wroeten zijn. Oftewel, terwijl we zelf ons voedsel aan het verbouwen zijn.

Chinese Moestuin

Wat wij doen is een stukje aarde initiëren! Woningcorporatie Woonstad heeft ons daarbij geholpen door een braakliggend bouwterrein op Katendrecht ter beschikking te stellen. Samen met de Chinese Vrouwenvereniging Katendrecht onderhouden we een speciale moestuin waar allerlei verschillende Chinese en Hollandse groenten, kruiden en theesoorten worden gekweekt. De stadsboeren van de Chinese Moestuin bestaan uit buurtbewoners van Nederlandse, Chinese en andere afkomsten. Zij verbinden zich met dit stukje aarde door te bepalen welke groenten en kruiden er verbouwd gaan worden. Yuen Han en ik bestuderen vervolgens het proces van tuinieren en de uitwisseling tussen de stadsboeren onderling. We leggen dit vast, verzamelen verhalen en ontdekken patronen. Om daarna op visuele en poëtische wijze te kunnen reageren op dat wat de stadsboeren ons aandragen zodat er zichtbare sporen in de moestuin ontstaan.

Foto: Erika Blikman

In het begin hebben Yuen Han en ik zelf veel in de moestuin gewerkt, we hebben eerst onderzocht of er geen gevaarlijke stoffen in de grond zaten. Vervolgens hebben we, omdat er gras groeide, de grond moeten omploegen om het daarna af te dekken met biologische compost zodat er genoeg voedingstoffen waren voor de zaadjes om te groeien. We hebben ook enkele moestuinbakken geplaatst, gemaakt van afvalhout.  Voor de kruiden en de theeplanten hebben we een kweekkast gebouwd. Elke donderdag gingen we tuinieren met de stadsboeren. In het begin waren ze een beetje terughoudend maar nu spreken ze met elkaar af wanneer ze water gaan geven, bedenken ze zelf wat ze gaan zaaien, en zijn ze niet meer te stoppen wanneer ze  in de tuin werken. Met het mooie weer van de afgelopen tijd waren we soms zelfs ’s avonds nog in de tuin aan het werk.

Wij hebben ons vervolgens geconcentreerd op het vormgeven en uitvoeren van creatieve processen. Eén van de dingen die we heel graag wilden doen, was het teruggeven van dit verloren stukje grond aan de buurt. Buurtbewoners bezoeken sinds de komst van de Chinese Moestuin de plek regelmatig om te kijken naar alles wat er groeit en bloeit, en we proberen ze ook bij het gehele proces te betrekken. Daarom hebben we enkele uitspraken van de stadsboeren op schoolbordjes geschreven en door de hele tuin opgehangen. Verder willen we de buurt ook laten weten wat de stadsboeren met de groente doen die in de moestuin groeien, dus maken de stadsboeren een weekdagboek door alle avondmaaltijden te fotograferen.

Theetantes

Foto: Erika Blikman

Verder bleek tijdens het tuinieren dat de Chinese vrouwen ontzettend veel kennis hebben over de medicinale werking van kruiden. Volgens hun is het in China heel normaal dat je kruidenthee drinkt, als je je niet lekker voelt. Daarnaast neemt thee een belangrijke plaats in binnen de Chinese samenleving. Voor ons reden genoeg om 3 theemiddagen te organiseren onder de naam Theetantes. Het doel van Theetantes was om een uitwisseling tussen buurtbewoners tot stand te brengen over drie aspecten van theedrinken, namelijk theedrinken thuis, medicinale thee en thee tijdens feesten. Met de resultaten van de uitwisseling hebben we een Kaapse thuis thee gemaakt. Bijna alle theesoorten die er tijdens de theemiddagen geproefd werden, komen uit de Chinese Moestuin.

We gaan het moestuinseizoen eindigen met de viering van de oogst. Alle resultaten worden tijdens een culinaire wandeling over Katendrecht gepresenteerd. Zo vertellen de stadsboeren over hun ervaringen in de moestuin en proeven de deelnemers als eerste de Kaapse thuis thee. Tijdens deze Kaapse Afhaalroute gaan de deelnemers zelf eten afhalen bij de traditionele afhaalchinees en andere verrassende plekken. Zo krijgt ons onderzoek naar de smaak van thuis binnen de Chinese eetcultuur een passende afsluiting, waarbij mensen zelf de kans krijgen om de Chinese thuis smaak te proeven!

Foto: Erika Blikman

Elke donderdag tuinieren Chinese vrouwen en buurtbewoners in de Chinese Moestuin. Op 29 aug. en 5 en 12 sept. vond in Kopi Soesoe Theetantes plaats. Op woensdag 16 oktober organiseren we op Katendrecht de Kaapse Afhaalroute. Het project loopt door tot eind 2013. Daarna werken we aan een publicatie met daarin een visueel overzicht van alle interventies, uitwisselingen en installaties. Voor meer informatie kijk op www.chinaopdekaap.nl en onze FB pagina.