Zonder enige twijfel zijn de presidentsverkiezingen in de VS op 8 november van historische betekenis.

Het zal wel komen doordat 2016 een aap-jaar is, een jaar dat immers altijd gekenmerkt door onverwachte wendingen. Dit aap- jaar heeft sowieso al geschiedenis geschreven voor wat betreft onverwachte politieke wendingen en het verval van politieke waarden en normen. Bij debatten en campagnes gaat het niet meer om feiten, maar om percepties en stennismakerij. En dat allemaal in een sfeer die meer weg heeft van een klucht dan van serieuze politiek.

Brexit was een goede wake-up call, maar het is de vraag of we écht wakker zijn geworden. Britse kiezers ontdekken langzaamaan wat er tijdens de campagne niet is verteld en beginnen te beseffen wat de gevolgen van hun keuze zijn.

Op 9 november zullen we weten of de Noord Amerikaanse kiezers voor een vergelijkbare zelfbeschadigingsactie gekozen hebben. Het grote verschil tussen Brexit en deze verkiezingen is wel dat de gevolgen van een dergelijke keuze in de VS niet beperkt blijven tot een deel van de wereld zoals in het geval van Brexit, maar wij er allemaal de zure vruchten van zullen plukken.

Bovendien, ook als Hillary Clinton wint, is het kwaad al geschied. Onafhankelijk van wie de verkiezingen wint, zij of hij krijgt te maken met een Trumpiaanse wereld. Want de overwinning die Trump nu al geboekt heeft, is dat we in een wereld leven waarin ideeën en situaties die een jaar geleden volstrekt ondenkbaar waren nu een als normaal onderdeel van politiek bedrijven ge-accepteerd zijn. De politieke cultuur is definitief veranderd.

Cultuur

Politieke cultuur is precies datgene waarin de VS en China hemelsbreed verschillen. Dat heeft iedereen in China kunnen constateren die de campagne van Clinton en Trump, ondanks censuur en taalbarrière heeft kunnen volgen. Daarnaast beseffen ook in China de meeste mensen dat het hier gaat om de toekomstige invulling van de allerbelangrijkste bilaterale relatie die onze wereld kent: het machtigste land in de kapitalistische wereld tegenover de communistische staat met de meeste inwoners. 1.3 miljard inwoners legt gewicht in de schaal.

Verleden

De relatie tussen beide landen kent een geschiedenis van ups en downs. De VS speelt zeker sinds 1949 een belangrijke rol in de ontwikkeling van China, het land en in de regio, onder andere tijdens de oorlogen in Korea en Vietnam. Het grote keerpunt kwam in 1972, toen Richard Nixon, ingefluisterd door zijn minister van Buitenlandse Zaken Kissinger een historisch bezoek bracht aan China. Dat was het begin van herstel van (diplomatieke) relaties tussen beide landen, die al spoedig ook een vertaling vond (werd uitgedrukt/geconcretiseerd) in handelsbetrekkingen.

In 1989 kwam er een einde aan die relatie door het gewelddadig optreden van de Chinese overheid tegen protesterende studenten op het Tiananmenplein in Beijing. In 1997 werden de relaties weer enigszins hersteld maar pas na 9/11 2001 vond een grotere toenadering plaats, toen China zonder enige vorm van terughoudendheid de VS steunde in de “War on Terrorism”. Die toenadering zette door toen China economisch de wind in de zeilen kreeg en in 2011 de plek van Japan als tweede economie in de wereld innam, terwijl het Westen gebukt ging onder de gevolgen van de zware economische crisis van 2008.

Over het algemeen kan men stellen dat president Obama er, vanaf zijn aantreden in 2009, tot het eind van zijn eerste termijn, goed in is geslaagd een relatief stabiele en vriendschappelijke relatie op te bouwen met China.

Heden

Daar is verandering in gekomen na het Amerikaanse Pivot to Asia beleid. Hoewel dat gericht is op een nieuw evenwicht in de relatie tussen de VS en Azië, gaat het volgens velen vooral om de invloed van de VS in de regio te vergroten. En dat ongeveer op het moment dat president Xi Jinping aan de macht kwam in China en plannen uitrolde om China opnieuw de plek te geven die het land van oudsher toekomt: die van centrale globale macht.

In wezen gaat het om een complexe mix van intensieve diplomatieke relaties en rivaliteit tussen twee grootmachten die, ondanks alles, steeds meer met elkaar verweven raken. Zo bedroeg in 2015 de handel tussen beide landen 660 miljard US$. In 1987 was dat slechts 990 miljoen.

Toekomst

De vraag is hoe de keuze van de Noord Amerikanen voor Clinton of voor Trump de toekomst van deze relatie zal beïnvloeden.

In China spreekt de regering geen voorkeur voor de ene of de andere kandidaat uit. Het is wel algemeen bekend dat men geen goede ervaring heeft met democraten. President Truman, die partij koos tegen communistisch China in 1949 en in de Korea oorlog, president Kennedy, die aanzette tot de Vietnam oorlog, president Bill Clinton begon over mensenrechten en vertraagde de toetreding van China tot de WTO, de Wereld Handels Organisatie.

En Hillary Clinton die haar onverwoestbare visite kaartje afgaf met de uitspraak tijdens de grote VN vrouwenconferentie in Beijing 1995 ”Once and for all: human rights are women’s rights and women’s rights are human rights” … geen prettig geluid voor Chinese autoriteiten, maar voor veel vrouwenorganisaties in China wel een baken van steun (en hoop).

Politieke waarden en veiligheid

Kernthema’s waar de verschillen misschien wel het meest zichtbaar worden zijn de politieke waarden en het veiligheidsvraagstuk rond te Zuid Chinese Zee. Daaraan gekoppeld is de vraag hoe ontwikkelingen op deze terreinen de economische- en handelsrelaties zullen beïnvloeden.

Oneens is men het over politieke waarden zoals universele rechten van de mens, vrijheid van meningsuiting, van religie en de waarde van democratie. Wat veiligheid – en dus de Zuid Chinese Zee – betreft gaat het erom wie het daar uiteindelijk voor het zeggen krijgt: China, die territoriale wateren claimt voor militaire doeleinden, of de VS.

Hillary of de Don?

Wie van beide kandidaten het meest geschikt is om de kwetsbare relatie met China in goede banen de leiden en te houden, valt moeilijk te zeggen.

Over voornemens van Hillary Clinton wat China betreft is niet heel veel bekend. Hoe zij gaat opereren in de Zuid Chinese Zee en of en hoe ze de mensenrechten discussie met China wil voeren weten we niet.

Trump heeft met zijn China bashing en het verkondigen van onwaarheden over China (dat banen en technologie van de VS zou stelen) zich weinig geliefd gemaakt. Ook vreest men dat hij belangrijke handelsovereenkomsten die de komende periode getekend moeten worden, niet zal willen tekenen. Anderzijds zijn er mensen die menen dat Trump in ieder geval ‘nieuw’ is. En dat een zakenman natuurlijk heel anders te werk gaat dan een politicus en dat nog wel eens voor onverwacht positieve effecten zou kunnen zorgen.

Ik heb er een hard hoofd in. Maar dat doet er niet toe. Wat er toe doet is wat de stemmers in de VS morgen gaan doen.