Leren van voorbeelden

‘Geef ons het voorbeeld van een succesvol westers bedrijf ‘, ‘Laat ons zien wat een succesvolle manager doet’. Dit soort verzoeken kreeg ik in 2004 veel toen ik voor het eerst aan een MBA in China doceerde. Sindsdien geef ik regelmatig les aan Chinese managers. Nog steeds wil men succesverhalen en bewezen methoden uit het Westen horen. Natuurlijk wilde ik de studenten ter wille zijn, maar kun je westerse voorbeelden en methoden wel straffeloos naar China overplanten? Eigenlijk niet. Management is een cultuurafhankelijk vak (Hofstede, 1983). Wat werkt bij individualistische Amerikanen of democratische Hollanders, kan in het collectivistisch en autoritaire China minder geschikt zijn. Was het niet beter om het aanbod van managementkennis te ‘lokaliseren’: aan de context aan te passen? Ja, maar dat wilden mijn studenten niet. Zij wilden gewoon het beste van het beste en dat kwam zeker in 2004 uit de V.S. En grotendeels is dat nog zo: men komt naar een MBA om de westerse kennis tot zich te nemen, van westerse voorbeelden te leren, van een leraar met een westerse stijl van lesgeven. Het lijkt er dus op dat deze jonge managers een westerse stijl willen ontwikkelen. En inderdaad zag ik velen die zich heel soepel aan het westerse management aanpassen. Zo zie ik de laatste jaren in Nanjing elk jaar leidinggevenden van Ford. Deze mensen spreken goed Engels en kennen de gangbare systemen en begrippen van het Amerikaanse management. In hun bedrijf worden immers dezelfde systemen gebruikt als in het Amerikaanse moederbedrijf en men gebruikt dezelfde woorden. Voor hen verschaft een MBA toegang tot de hedendaagse managementconversatie en daarmee tot een carrière in het management.

Kennis uit het Westen

Ik ben als westerse managementdocent kennelijk ingehuurd om deze ‘verwestersing’ van de Chinese manager te faciliteren. De school waar ik aan doceer doet dat in feite al jaren in verschillende landen die op managementgebied wat in te halen hadden. Het ging om een soort ‘ontwikkelingshulp’. Wij vanuit Nederland helpen ‘ontwikkelingslanden’ met het op peil brengen van hun managementkennis. Ook in China hebben we impliciet steeds vanuit een dergelijke ‘postkoloniale’ filosofie gewerkt: aan een betere wereld werken door westerse managementkennis te verbreiden. Vanuit China bestond sedert de opening van het land ten tijde van Deng Xiaoping (1904-1997) trouwens ook de gedachte dat de benodigde kennis en technologie uit het Westen moest komen. Via joint ventures, uitzending van studenten naar het Westen en samenwerking met westerse universiteiten zijn westerse kennis en technologie in hoog tempo beschikbaar gekomen. In de overdracht van managementkennis speelden daarbij ook grote westerse adviesbureaus een belangrijke rol.

MBA-studenten aan het werk (Nanjing, maart 2015)

MBA-studenten aan het werk (Nanjing, maart 2015)

Hieruit onstaat de indruk van een duidelijk proces van verwestersing van het Chinese management. Bij nader inzien heeft dit echter vooral betrekking op de taal en de instrumenten van het management. Die zijn in China steeds meer gelijk geworden aan wat wij gewend zijn: van profit centers tot performance management, kwaliteitsbeheersing tot teamontwikkeling: men spreekt in China de internationale managementtaal. Maar kijk je een beetje verder, achter de woorden en instrumenten, dan is er een praktijk die in een geheel andere context is ingebed dan waaruit een en ander voortkomt. Het Chinese economische systeem met zijn specifieke combinatie van overheid en markt zet zijn stempel op de praktijk. De persoons- en machtsgerichte stijl van leiderschap in China co-existeert met moderne managementinstrumenten en creëert een type organisatie dat noch traditioneel Chinees noch westers is. De managementpraktijk in China moet dus wel afwijken van die in de V.S. of Europa.

De Chinese manager wordt meertalig

We spreken wereldwijd inmiddels één managementtaal, maar daarin voeren we verschillende gesprekken. Een student van mij, manager bij Ford, legde dit heel mooi uit tijdens een discussie over organisatiecultuur. Hij zei dat de Chinese managers zich in de communicatie met het de internationale organisatie van de (eenvoudige, low-context) Amerikaanse cultuur bedienen, omdat iedereen uit verschillende landen die beheerst. Maar zodra men als Chinezen onder elkaar is, gebruikt men de meer subtiele (complexe, high-context) Chinese cultuur die alleen Chinezen beheersen. Kennelijk is de managementtaal die ik doceer een soort ‘tussentaal’ of pidgin, waarmee de moderne Chinese manager zich over de gehele wereld begrijpelijk kan maken. Gaandeweg wordt de Chinese manager dus ook in cultureel opzicht meertalig.

Modernisering, geen verwestersing!

In China ontwikkelt zich een vorm van ‘management met speciale Chinese kenmerken’, zou je kunnen zeggen als parallel met het ‘socialisme met speciale Chinese kenmerken’. Wat dit gaat worden weten we niet, maar de ontwikkeling van het management in bedrijven zal zeker niet los staan van visies op de toekomst van het land. De ‘Chinese Droom’ van Xi Jinping benadrukt een sterk en innovatief management dat past in het door de Partij geleide systeem. In het realiseren van een efficiënt en rechtvaardig werkende markteconomie zal het management een belangrijke rol spelen. Ik verwacht dat de Chinezen pragmatisch blijven en alles dat werkt uit de internationale supermarkt van management zullen betrekken om het toe te passen binnen de context van Chinese bedrijven. Chinese managers worden moderner en zullen steeds beter leren opereren in het internationale bedrijfsleven. Maar om dit ‘verwestersing’ te noemen lijkt me een typisch westerse waarnemingsfout.

Wat zie jij?

Van mensen die in China werken zou ik graag horen hoe zij tegen de ontwikkeling van Chinese managers aankijken. Verwestersing? Modernisering? Een nieuwe Chinese stijl?

 

Verwijzingen

  1. Hofstede, G. (1983), The cultural relativity of organizational practices and theories’, Journal of International Business Studies, Fall, pp. 75-89.
  2. Xi, Jinping (2014), ‘Right time to innovate and make dreams come true’, in: Xi Jinping, The governance of China. Bejing: Foreign Languages Press.