‘Verberg je glans en wees mistig’ oftewel, speel het spel leuk mee, maar laat niet het achterste van je tong zien. Dit is de vrije vertaling van taoguang yanghui, een Chinese uitspraak die typerend was voor het buitenlandbeleid van Deng Xiaoping, de eerste Chinese president die in 1979 vanuit communistisch China een officieel bezoek bracht aan de VS. Tijdens het eerste officiële bezoek van Xi Jinping aan Amerika is van een mistige indruk geen sprake. Er wordt duidelijke taal gesproken.

Legendarisch is de jolige foto van Deng met een cowboyhoed op tijdens een rodeo. Dit beeld is het symbool geworden van het einde van de verkilde betrekkingen tussen China en de VS, maar misschien ook van de buitenlandstrategie van Deng: het spel meespelen, zonder je echt in de kaarten te laten kijken.

Vanaf zijn aantreden in 2012, pakt Xi Jinping het heel anders aan. Zijn buitenlandbeleid heeft een andere speltheorie als basis: powerplay, waarbij hij zich weinig aan lijkt te trekken van wat anderen vinden. Het meest duidelijke voorbeeld daarvan is te zien in de Zuid-Chinese zee waar China, ondanks alle waarschuwingen door de VS en anderen, onverstoorbaar doorgaat met het aanleggen van landingsbanen voor militaire doeleinden. Powerplay onlangs ook rond de militaire parade in Beijing bij de herdenking van het einde van de Tweede Wereldoorlog. Duizenden militairen in ganzenpas en honderden gevechtsvliegtuigtuigen en zeer lange afstandsrakketten paradeerden langs de president en diens gasten op, hoe tegenstrijdig wil je het hebben, het Plein van de Hemelse Vrede.

Universeel

Deze dagen zijn er meer machthebbers in de VS te vinden. De VN viert in New York haar 70ste verjaardag en er wordt bovendien tijdens de algemene vergadering een nieuwe set ontwikkelingsdoelen aangenomen. Met deze duurzame doelen, de opvolgers van de millenniumdoelen, gaat de internationale gemeenschap een nieuw tijdperk van vijftien jaar in. Een belangrijk verschil met de millenniumdoelen is dat in de duurzame doelen niet armoedebestrijding centraal staat maar een duurzamer, eerlijker en rechtvaardiger wereld. De nieuwe doelen zijn universeel.

Iedere leider die ook maar enigszins serieus genomen wil worden op het internationale toneel, zorgt dat hij of zij erbij is. Dat geldt ook voor Xi Jinping. Want dat hij aan zichtbaarheid werkt, mag duidelijk zijn. De succesvolle oprichting van de Asian Infrastructure Investment Bank (AIIB) is daarvan naar mijn mening het meest duidelijke voorbeeld. In het verlengde van de Algemene Vergadering van de VN begon het officiële bezoek van de Chinese president aan de VS.

Belangrijkste relatie

De eerste ontmoeting werd opmerkelijk genoeg geen politieke aangelegenheid. Het staatsbezoek van China aan de VS begon in Seattle, waar Xi een groot technologisch forum organiseerde. Microsoft en Bill Gates himself waren de gastheer en alle grote technologiebedrijven, van Boeing tot en met Mark Zuckerberg van het in China geblokkeerde Facebook, bleken aanwezig. Terwijl de Amerikaanse overheid China beschuldigt van ‘cybercrime’, oneerlijke concurrentie en diefstal van intellectueel eigendom werd in Seattle duidelijk dat het bedrijfsleven maar wat graag zaken doet met China. En de waardering is wederzijds, ook de Chinese consument houdt van de VS. Daar zijn steeds meer Mac Donalds, KFC’s en Wallmart’s te vinden.

Concurrentie en gebrek aan vertrouwen tussen deze twee grootste economieën van de wereld blijft, maar het wel is de belangrijkste economische relatie in de wereld. Zoals Obama in zijn welkomst woorden in Washington zei: “Constructieve samenwerking tussen China en de VS biedt de wereld een ongeëvenaarde kans, de toekomst van de wereld positief te beïnvloeden”. Gelukkig is er dan ook sprake van samenwerking. China heeft geen onbelangrijke rol gespeeld bij het tot stand komen van de nucleaire deal die de VS met Iran gesloten heeft en ook ten aanzien van maatregelen om klimaatverandering tegen te gaan heeft China zich bijzonder ambitieus getoond.

Kortom: de relatie tussen beide wereldmachten is van ongekend belang maar ook complex en ze kent zeer verschillende aspecten. Die worden juist nu ook nog eens benadrukt door de op stoom rakende verkiezingingscampagne in de VS, waarbij het ‘China bashen’ in volle gang is.

Maar het is de vraag of Xi zich daar veel van zal aantrekken, zoals het in het algemeen de vraag is wat hij zich werkelijk aantrekt van wat men zegt over de verslechterende mensenrechtensituatie in China en de steeds beperktere ruimte voor NGO’s.

Ren

Des te opmerkelijker vind ik het dat Xi Jinping in een van zijn eerste toespraken inging op de betekenis van het karakter voor ‘mens’, ren. Een karakter dat bestaat uit twee elkaar ondersteunende lijnen. De essentie van ‘mens zijn’ is weten dat je elkaar nodig hebt, zei Xi. En datzelfde geldt voor naties. Elkaars steun heb je nodig. Waarmee Xi maar weer eens aangaf dat hij heel goed weet wat er speelt en wat de bedoeling is van de nieuwe set doelen die de VN deze dagen aanneemt. Hij heeft ze goed bestudeerd én begrepen.

Bewust of onbewust geeft Xi hiermee het goede voorbeeld. De boodschap van onderlinge afhankelijkheid blijkt voor veel westerse leiders nog steeds moeilijk te bevatten. Maar de urgente problemen rond migratie, milieu en religie zouden hen dringend tot het inzicht moeten brengen dat discussiëren over onderlinge relaties geen spelletje is.