2021 markeert het honderdjarig bestaan van de CCP. Sense Hofstede schreef daarom een blogvierluik over “Het honderdjarig jubileum van de CCP is een kantelpunt in de ideologie van Peking”. Dit is het tweede deel. Deel 1 is hier beschikbaar.

In het eerste deel van dit vierluik over het kantelpunt in de ideologie van de Chinese Communistische Partij stelde ik dat de maoïstische en nationalistische erfenissen het wereldbeeld van de Partij nog altijd bepalen. In dit tweede deel zet ik uiteen hoe dat leidt tot een marxistische-hegeliaanse interpretatie van de loop van de geschiedenis. Materiële krachten zijn allesbepalend.

China’s Herrijzenis is volgens de laatste wetenschappelijke innovaties van het Socialisme met Chinese Karakteristieken namelijk al gepredestineerd. Als Chinese teksten het hebben over de ‘onvermijdelijke loop van de geschiedenis’, dan doelen ze hierop. De economische basis van China en Pekings traditionele dominante positie betekenen dat de opkomst van de Volksrepubliek onvermijdelijk is.

China is een natuurlijke grootmacht, volgens niet alleen zijn nationalisme, maar ook het maoïsme. Een belangrijk onderdeel van het orthodoxe marxisme is het historisch materialisme, waarbij de objectieve krachten de geschiedenis bepalen. Het marxisme-leninisme-maoïsme claimt wetenschap te zijn. Als je deze ‘objectieve krachten’ – materiële factoren – goed begrijpt, kun je de gedetermineerde loop van de geschiedenis hieruit afleiden. Dit is de ‘historische trend’ of de loop van de geschiedenis (lìshǐ cháoliú, ‘geschiedenistij’).

In deze cyclische kijk op de wereldgeschiedenis zien we niet alleen de erfenis van Marx’s hegeliaanse kijk op de Geschiedenis. We zien ook de traditionele Chinese interpretatie van opkomst en ondergang van keizerlijke dynastieën. Deze legering van nationalisme en maoïsme – de ontslagen hoogleraar rechten aan de Tsinghua-universiteit Xu Zhangrun spreekt van legalisme-fascisme-stalinisme – speelt ook een rol bij de verwerping van de claim dat China een ‘revisionistische’ grootmacht is.

Peking ontkent een revisionistische macht te zijn, maar wil wel enkele zaken ‘eerlijker’ maken. Het geleidelijk vernieuwen van het internationale systeem is namelijk in lijn met de ‘onvermijdelijke’ loop van de geschiedenis. Volgens deze kijk is ‘status quo’ geen snapshot. Status quo is de natuurlijke richting van de wereldgeschiedenis bepaald door het samenspel van de objectieve krachten: de loop van de geschiedenis. Dit tegenwerken, dát is pas revisionisme.

Onvermijdelijkheid als wapen

Maar de loop van de geschiedenis wil nog wel eens kronkelen. Dan is hulp nodig om te zorgen dat het binnen de beoogde oevers blijft. Soft power blijft uit. Dus roept Xi op tot grotere inzet om China’s ‘eigen’ verhaal te construeren en China’s gedrag te interpreteren met ‘eigen’ theorieën. Volgens Peking is wat marxisten de superstructuur noemen nog altijd op oneerlijke wijze tegen de Volksrepubliek gekant. Hij moet gepord worden zich te voegen naar de objectieve materiële fundamenten.

De onvermijdelijkheid van de Herrijzenis is een hulpmiddel om andere landen te overtuigen dat pogingen om China te stoppen tegen hun ‘objectieve’ belangen in gaat. Dat zit bijvoorbeeld achter claims dat oproepen van Europarlementariërs om weg te lopen van de inhoudelijk tegenvallende investeringsovereenkomst met Europa loze dreigementen zijn. De economische belangen zou de EU geen keus laten.

Onderzoek van The Sunday Times laat zien hoe ver China is gegaan om na de SARS-uitbraak in 2003 de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) te neutraliseren. De aarzeling van toenmalig directeur-generaal Margaret Chan om ebola tot noodgeval te verklaren was ingegeven door ideologische wens om politieke en economische stabiliteit van de getroffen Afrikaanse landen te respecteren, net zoals Peking van Tedros verwachtte bij de COVID-uitbraak in 2020. Nadat de Internationale Burgerluchtvaartorganisatie (ICAO) gehackt was door aan China gelieerde hackers, moffelden de Chinese secretaris-generaal en het Chinese ICT-personeel het onderzoek daar na weg.

China probeert minder afhankelijk van de VS te worden en tegelijkertijd de rest van de wereld meer afhankelijk van China te maken. Het chaotische Belt and Road-initiatief is geen geheim plan voor werelddominantie. Maar het helpt met de Chinese economische aantrekkingskracht de ‘onvermijdelijkheid’ tot realiteit te maken en de kanalen te creëren waardoor de zwaartekracht van het grote China nog sterker werkt.

Onvermijdelijkheid kan er ook heel praktisch uitzien. De Zuid-Chinese Zee is niet alleen een voorbeeld van gebroken Chinese beloftes, maar ook van de manier waarop Peking hoopt dat andere landen simpelweg opgeven gezien de Chinese overmacht. Nu Litouwen meer met Taiwan samenwerkt, dreigt China de economisch gevolgen zelf een handje te helpen.

Om te zorgen dat de rest van de wereld China ‘beter begrijpt’, moet het land alternatieve structuren opbouwen. De grote investering in bijvoorbeeld het internationale propagandanetwerk CGTN is daar een voorbeeld van, maar investeringen in Amerikaanse filmstudio’s, het beïnvloeden van buitenlandse journalisten en het trainen van buitenlandse politici behoren daar ook toe. Het is niet de zaak dat China ‘liever’ wordt, maar dat de wereld leert dat China altijd al ‘lief’ geweest is.

Ideologische strijd is al aan de gang

Veel stukken wijzen al terecht op de invloed van het Chinese etno-nationalisme. Wat Peking betreft is het herstel van China’s dominantie slechts het ongedaan maken van een historische onrechtvaardigheid en het herstel van de dominantie positie die het als moreel superieur land toekomt. Maar om te begrijpen hoe de CCP dit ziet, kunnen we de erfenis van het maoïsme niet negeren.

De genocide op de Oeigoeren, de onderdrukking van Hong Kong, de mishandelde Vietnamese en Filipijnse vissers, en de niet-aflatende stroom van gevangen mensenrechtenverdedigers laten zien hoe afschuwelijk de consequenties zijn voor groepen die in de weg staan. De Nederlandse veiligheidsdienst is niet de enige die cyberoffensieven ziet.

Maar volgens de partijideologen is dit in lijn met de natuurlijke loop van de geschiedenis. Deze arrogante houding roept weerstand op. Hij maakt het moeilijk voor de Chinese leiders om te begrijpen hoe de rest van de wereld China werkelijk ziet. Peking zal zich dus vaker in de voet schieten. Er valt inderdaad wat te zeggen om de Partij haar eigen gat te laten graven.

Maar de stemresultaten in de VN-mensenrechtenraad laten zien dat de ideologische strijd niet zonder succes is. Het Westen is een numerieke minderheid. De lijstjes met eisen voor de VS die Peking presenteerde tijdens de recente ontmoeting tussen onderministers Wendy Sherman en Xie Feng laten zien dat China nu Amerika zat is. Pogingen om internationaal recht te herinterpreteren gaan door. De groeiende Chinese macht in de Indo-Pacific valt ook niet meer te ontkennen. Als Peking de regio militair en economisch domineert, dan doet het er niet meer toe of de buren het leuk vinden of niet.

Tot nu toe loopt alles dus nog zoals de theorieën voorspellen. De geschiedenis schrijft het succes van China en de Partij voor, maar tegelijkertijd propageert Peking nog iets anders. Een belangrijk Moment nadert, dat de assertiviteit en het zelfvertrouwen van China rechtvaardigt. In het derde stuk leg ik uit wat de Partij hiermee bedoelt.

 

Dit artikel is deel van een serie blogs rondom het honderdjarig bestaan van de Chinese Communistische Partij (CCP) in 2021. Een aantal China2025.nl bloggers behandelt in deze serie verschillende aspecten van de CCP. Lees de andere blogs in deze serie elders op China2025.nl