Vrijdag 10 oktober is de dag tegen de doodstraf. Hoeveel doodvonnissen ieder jaar in China worden voltrokken is een staatsgeheim. Eén ding weten we zeker: nergens ter wereld worden zoveel mensen ter dood gebracht als in de Volksrepubliek.

Vorige zomer leidde een filmpje op het Chinese internet tot ophef. Te zien is hoe een stoet politiewagens het buitengebied inrijdt. Eén busje rijdt het veld in, waarna een man met een kartonnen bord om zijn nek moet uitstappen. Enkele politiemensen lopen met hem het veld in, dwingen hem te knielen, waarna hij -zichtbaar voor de toeschouwers en de camera- door een oudere politieman van achter door het hoofd wordt geschoten. Een politiefotograaf legt alles minutieus vast.

Het filmpje is in China miljoenen malen bekeken. Er zijn commentaren die pleiten voor afschaffing van de doodstraf, de gebruikelijke commentaren over gerechtigheid, maar de meeste internetgebruikers verwonderen zich vooral over het publieke karakter van de executie.

Nog niet zo heel lang geleden werden in China regelmatig veroordeelden in het openbaar gedood, soms in stadions ten overstaan van duizenden toeschouwers. Maar een uitspraak van het hooggerechtshof heeft daar een einde aan gemaakt. Een executie moet publiekelijk worden aangekondigd, maar mag niet tot een publiek spektakel worden gemaakt.

In de praktijk worden in China de meeste executies binnen muren van de gevangenis voltrokken door middel van een dodelijke injectie. Maar uitvoering van het vonnis door de kogel komt ook nog voor. Meestal zoeken de autoriteiten daar een afgelegen plek voor die wordt afgegrendeld voor toeschouwers.

China heeft én de grootste bevolking ter wereld én kent de doodstraf. En dus worden hier veel doodvonnissen voltrokken. Omdat de meeste Chinese rechtszaken niet openbaar zijn, is niet precies bekend hoe vaak de doodstraf wordt opgelegd; laat staan hoe vaak die wordt uitgevoerd. Doorgaans wordt het vonnis een paar dagen nadat het vonnis onherroepelijk is geworden al uitgevoerd. De Chinese overheid houdt het aantal executies zorgvuldig geheim. Mensenrechtenorganisaties schatten het aantal op ongeveer 3.000 per jaar.

Als dat cijfer klopt, zijn er China vier keer zoveel mensen terechtgesteld dan in de 21 andere landen samen die in 2013 executies hebben uitgevoerd. Irak (169), Saoedi-Arabië (79) en de VS (39) volgden op gepaste afstand. Ter vergelijking: in de VS wordt dus 1 op 8,1 miljoen burgers ter dood gebracht; in China 1 op de 433.000.

China kent de doodstraf voor veel misdaden; moord, drugshandel, terrorisme, maar ook economische delicten (zoals ernstige vormen van corruptie). Het aantal delicten waarvoor de doodstraf kan worden opgelegd wordt sinds een aantal jaren stapsgewijs verminderd. Tegenwoordig wordt vaak een voorwaardelijke doodstraf opgelegd, die bij goed gedrag in de gevangenis na twee jaar in een levenslange detentie wordt omgezet.

Volgens mensenrechtenorganisaties loopt het aantal uitgevoerde doodsvonnissen sinds 2002 gestaag terug. Een ruime meerderheid van de Chinese bevolking steunt de doodstraf, bleek uit een onderzoek in 2010.

De doodstraf in China kent een bijzonder aspect dat voor zover bekend nergens anders ter wereld voorkomt. Bij ter dood gebrachte veroordeelden worden organen weggenomen. In 2012 waren twee op de drie donororganen afkomstig van geëxecuteerden.

Het gebruiken van organen van ter dood gebrachte gevangenen is in China onomstreden. Veel mensen geloven dat ernstige criminelen op die manier iets terug doen voor de ellende die ze hebben aangericht. Volgens Chinese autoriteiten gebeurt orgaantransplantatie alleen met instemming van de gevangene en zijn familie. Maar in het buitenland is veel kritiek op deze praktijk. Ook wordt getwijfeld of er wel sprake is van vrijwilligheid.

China kent -zoals veel landen- een lange wachtlijst voor orgaantransplantatie. Naar schatting 1,5 miljoen Chinezen wachten op een geschikt orgaan. Slechts zo’n 10.000 daarvan krijgen daadwerkelijk op tijd het orgaan waar ze op wachten.

Het is niet gebruikelijk dat Chinezen orgaandonor worden. Volgens traditie moet het lichaam van een dode intact worden begraven of gecremeerd. Maar naarmate het geloof in reïncarnatie afneemt, neemt de bereidheid toe orgaandonor te worden. Als de werving van orgaandonoren in het huidige tempo doorgaat, verwacht het transplantatiebureau van het ministerie van gezondheid over een paar jaar geen organen van ter dood gebrachte criminelen meer nodig te hebben.

 

De Reis door China in 48 Dagen gaat verder op vrijdag 17 oktober: de internationale dag voor de bestrijding van armoede.