PAC x De Zwijger 2.0 Meet Global Citizens, the Chinese community 2.0
Foto © Luoxin Luo

Chinese Nederlanders staan opeens in het brandpunt van de belangstelling”, schrijft Pete Wu, in zijn zeer treffend geschreven gastcolumn voor de Volkskrant, over het coronavirus en de daaruit voortvloeiende blinde vlekken en stereotypen. De hype, angst en onwetendheid over het coronavirus heeft meer aan het licht gebracht dan de heersende xenofobie; namelijk hoe weinig men weet over Chinese Nederlanders. Want wie is in feite die Chinees waarover men het heeft?

“Chinezen, Koreanen, Japanners, Indische mensen, het maakt allemaal niet uit. Iedereen van Aziatische afkomst wordt op één hoop gegooid”, vertelt Parool columnist en mediawetenschapper Reza Kartosen-Wong aan zijn collega Hans van der Beek. Iedereen hier in Nederland met een Aziatisch uiterlijk is Chinees, spreekt slecht Nederlands, heeft een restaurant of snackbar, is China-deskundige, staat achter het beleid van Xi Jinping en meer van deze stereotypen, blijken meer dan eens te leven. 

De Chinees zoals die in de hoofden van vele Nederlanders leeft bestaat niet. De onzichtbaarheid in de verschillen des te meer.

De nuance ontbreekt

De komst van de eerste generatie Chinezen wordt vaak gekoppeld aan de zeeman-stakingen in 1911. Toch mag ook dat beeld wat genuanceerder. De kolonisatie van Hong Kong in 1841 startte een migratiegolf van Chinezen naar Europa en verder. Maar niet alleen Hongkong-Chinezen meerden aan hier in Nederland aan, ook Chinezen uit kuststeden Guangdong en Zhejiang. Tegelijkertijd heeft het Nederlandse VOC verleden sterk bijgedragen aan de komst van Peranakan Chinezen via Indonesië, Singapore, en later ook via Suriname naar Nederland. Tot de jaren 80 was de eerste groep veelal degenen die daadwerkelijk toko’s en restaurants openden. Dat de Peranakan Chinezen sinds begin 1900 in Nederland studeerden en veelal beroepen als tandarts, orthodontist, arts of advocaat beoefenden, is minder bekend bij het grote publiek. Dat niet alle Chinezen in eerste instantie alleen uit Hong Kong komen ook niet. 

Natuurlijk, de enorme groei van het aantal Chinees-Indische restaurants vanaf de jaren 70-80 tot aan de piek in de jaren 90 creëerde het beeld van ‘de Chinees’. Elk dorpje had zijn eigen ‘Chinees’, en dat was het beeld dat men kende samen met de gemaakte Chinese typetjes, sketches op televisie en film.  Anno 2020 heerst nog steeds het beeld van de ‘Afhaalchinees’ als synoniem voor ‘de Chinees’, vastgeroest in het collectieve geheugen. Frans Bauer’s programma bevestigde dit voor de menigte, terwijl juist in diezelfde jaren 90 de diversiteit binnen de ‘Chinese gemeenschap’ enorm toeneemt. 

Die diversiteit nam deels toe door de hier geboren tweede of soms zelfs derde generatie, en deels door geopolitieke ontwikkelingen, zoals het Tiananmen incident in 1989. Onder meer politieke vluchtelingen zochten hierna in Nederland een veilige haven met meer vrijheid en democratie. Vanaf dan komen hoogopgeleide migranten aan in Nederland, die niet perse in de horeca gingen werken. Kenmerkend is dat zij uit veel meer verschillende streken en regio’s komen dan de al in Nederland aanwezige Chinezen. Met name vanaf de jaren 00 neemt het aantal Chinese studenten en kenniswerkers een enorme toevlucht, en is van het originele beeld ‘de Afhaalchinees’ weinig over. 

Het echte beeld van ‘de Chinese gemeenschap’ beheerst een complexe matrix van eerste, tweede, derde generatie en in enkele gevallen zelfs vierde of vijfde generatie nakomelingen. 

PAC x De Zwijger 2.0 Meet Global Citizens, the Chinese community 2.0
Foto © Luoxin Luo

Liberale Global Citizens

De eerste generatie tot de jaren 90 zou je kunnen verdelen naar Chinezen uit Hong Kong, Guangdong en Zhejiang. Die alleen al in taal en gebruiken, ieder an sich heel divers zijn, en veelal niet met elkaar onderling optrekken. Ze hebben ieder hun verenigingen en clubjes. Daarnaast heb je de Chinezen uit Indonesië, die al sinds begin vorige eeuw veelal in de Nederlandse samenleving meedraaiden als onder meer arts of tandarts, en natuurlijk de Chinezen uit Suriname.

De nieuwe eerste generatie vanaf eind jaren 90 is hier veelal gekomen als student of om hier te werken als kennismigrant of expat. Deze nieuwe hoogopgeleide groep spreekt veelal vloeiend Engels, vaak ook Nederlands, en komen niet alleen uit China, maar ook uit Hong Kong, Taiwan of uit één van de andere landen in de regio. Deze ‘Global Citizens’ zijn veelal liberaler dan de oude eerste generatie uit dezelfde regio. 

Tegelijkertijd is deze groep veel diverser dan de ‘oude’ eerste generatie, zoals uit het PAC evenement over ‘Global Citizens’ bleek. Niet iedereen van de ‘Global Citizens’ die we hier in Nederland als Chinees bestempelen voelt zich ‘Chinees’ als gerelateerd tot het huidige ‘Mainland’ China. Logisch, want ook daar spelen socio-economische en geopolitieke ontwikkelingen binnen de desbetreffende regio’s een grote rol in hoeverre men zich ‘vrij’ heeft kunnen ontwikkelen.

Ook de nieuwe eerste generatie Chinezen van ‘Mainland’ China kun je niet over één kam scheren. Zij zijn minder gegroepeerd naar regionale herkomst, maar kenmerken zich eerder door de mate van liberaal denken dat zij hebben mogen ervaren vanaf het moment dat ze hier komen, en in hoeverre ze door het thuisfront nog beïnvloed worden. Internet en vooral social media heeft ook hier een sterke invloed op de verschillende generaties. Gemengd in onze huidige samenleving bevinden zich designers, kunstenaars, journalisten, wetenschappers en zakenlieden.

Verre van homogeen

De tweede en derde generatie Chinezen kun je misschien het beste herkennen in dat zij zich juist niet als een groep identificeren. Opgegroeid in de Nederlandse samenleving, en veelal in een zeer Nederlandse omgeving, voelen velen van hen zich niet aan elkaar verbonden en identificeren zij zich zelf niet als Chinees. Zelfs al doet de buitenwereld dat wel. Uit het PAC evenement over ‘De Bananengeneratie’ kwam sterk het gebrek van ‘samenhorigheid’ en het gevoel van anders-zijn naar voren. Net zoals schrijver Pete Wu dit treffend schrijft in zijn gelijknamige boek, de Bananengeneratie. De meesten van hen hebben een ‘gewone’ baan – variërend van tekstschrijver tot aan accountant. Ook degenen die wel in de horeca werken zijn bezig met vernieuwing en zijn wars aan het stereotype beeld van ‘De Chinees’.

Veelal vergeten in Nederland is dat een groot deel van de geadopteerden van Chinese komaf is. Vooral meisjes werden in grote getale vanaf de jaren 90 geadopteerd als gevolg van het eenkindpolitiek. En ook al voelen zij zich volledig Nederlands, zij worden niet perse als zodanig aangesproken. 

De Chinese gemeenschap, zoals men vaak over ‘ons’ spreekt, is dus verre van een homogene groep, en veel minder coherent dan veelal aangenomen wordt. Maar de grote diversiteit maakt de ‘Chinese gemeenschap’ juist heel uniek. Er is niet één verhaallijn die past op de gehele ‘groep’, er is niet één perspectief, er is niet één gezamenlijke geschiedenis of één vereniging waar men zich verbindt. De vele verschillende Nederlanders met Chinese roots zijn actief in allerlei vakgebieden, van de kunsten tot aan de boekhouding, en zijn verbonden met de maatschappij. 

Het enige opmerkelijke is dat zij juist heel onzichtbaar zijn in de samenleving. Weinig Nederlanders met Aziatische of Chinees roots zitten op zichtbare sleutelrollen, bamboe-plafond blijkt een echte term te zijn. Rolmodellen met Aziatische roots zijn op één hand te tellen, en ook hier valt nog veel te winnen.

Al met al: het is nu tijd om zichtbaarder en veel meer uitgesproken te worden.

 

De week tegen racisme begint op 16 maart. Om bewustzijn te creëren en aandacht te vragen voor beeldvorming rondom Nederlanders met Chinese of Aziatische roots, zijn er en aantal evenementen gepland:

Filmvertoning en discussie No Asians! | Amsterdam | 16 maart
Anti Racism Discussion | Den Haag | 17 maart
Wij zijn geen virussen manifestatieloop | Amsterdam | 21 maart