De perfecte zus vertelt een ontroerende verhaal van een Chinees familie immigrantengezin in de Verenigde Staten. Op meeslepende wijze neemt schrijfster Jean Kwok je mee in het mysterie van de verdwenen Sylvie. Ze vertelt het verhaal vanuit steeds een ander perspectief, waardoor je als lezer in de huid kruipt van verschillende personen. Zo ontstaat een complexe vertelling met meerdere lagen over migranten, familie, cultuur en identiteit. Een aangename verrassing is hoe Nederland eerst losjes in het verhaal geweven wordt en daarna een steeds grotere rol speelt.

Land van wind, mist en verlies

Jean Kwok grossiert in mooie observaties over mensen, situaties en culturen. De moeder, een ongeschoolde Chinese immigrante in de VS, laat zij bijvoorbeeld over zichzelf zeggen: “Ik was zo onnozel als de kikker onder in de put toen ik Sylvie terug liet gaan naar Holland. Hoe vaak moet ik mijn dochter afstaan aan dat land van wind, mist en verlies? Ze heeft de eerste negen jaar van haar leven daar al doorgebracht. […] Sylvie was net een blad dat verwelkte door heimwee en omlaag dwarrelde om terug te keren naar de wortels van zijn eigen boom.”

De moeder wordt in een paar woorden neergezet als timide, plichtsgetrouw en zwoegend. Over een tante schrijft Kwok dat haar gezicht te glad is en haar lippenstift een tikje te fel. Zus Amy, met een dikke bril met paars montuur, voelt zich als een schaduw van Sylvie. Sylvie zelf lijkt weliswaar volmaakt, qua uiterlijk en carrière, maar is ook zoekend, een ‘vrouw zonder land’, zonder de zekerheden die de Chinese cultuur migranten ook kan bieden, van wierook en rituelen tot een huis dat ruikt naar kool.

Neerbuigend

Auteur Jean Kwok

Kwok geeft een treffende schets van het milieu van Chinese migranten die werken in een stomerij in New York: “‘Spijt erg.’ Ma’s vermoeide kleine gezicht steekt bleek af tegen haar zwarte kleren en haar ogen zijn opgezwollen van het huilen. ‘Ik maken.’ De vrouw tikt met een gemanicuurde nagel op de toonbank. Haar toon is zowel geërgerd als neerbuigend, alsof ze het tegen een kind heeft dat zich heeft misdragen.”  Haar dochters worden aangesproken met ‘Miss Ching Chong’ en hebben te maken met stompzinnige grappen als: ‘Mag ik mijn loempia in jouw rijstkoekje stoppen?’

Ook in Nederland hebben mensen van Chinese afkomst te maken met dit soort racistische uitingen, maakt Kwok  in tussenzinnetjes losjes duidelijk. In een referentie aan het Aziatische, slecht Engels sprekende typetje Ushi van Wendy van Dijk, dat gênante dingen zei en jarenlang te zien was op de nationale televisie, laat ze een Nederlandse jongen zeggen: “Het getuigde van een soort naïviteit. Of noem het onwetendheid. Misschien protesteren Aziaten te weinig.” Nederlandse Chinezen zijn inmiddels gelukkig iets zichtbaarder en hoorbaarder in de media over dit soort racisme. Lees vooral ook De bananengeneratie van Pete Wu, over hoe het is om er altijd maar weer ongewild aan herinnerd te worden dat je ‘anders’ bent.

Verfrissend

Het is de verfrissende blik van de buitenstaander die pareltjes oplevert over Nederland: “Een groep mannen, die te oud zijn om in het openbaar gezien te worden in de lycra kleding die ze dragen, rijdt hard langs ons heen op racefietsen, hun hoofd gebogen tegen de harde regenvlagen.” Elders snijdt ze de spreekwoordelijke Nederlandse directheid aan, met de opmerking dat mensen dan wel akelig direct kunnen zijn, bijvoorbeeld over je kleding, maar dat Nederlanders bij echte problemen geneigd zijn te zeggen dat er niks aan de hand is. Ook het Nederlandse ‘wat zouden de buren wel niet denken’ wordt genoemd als het gaat over het verbranden van rituele papiertjes in de achtertuin. Dat zou in New York niet gebeuren, volgens een van de hoofdpersonen, daar voelt ze zich beschermd door de anonimiteit.

Bestseller

Dit boek is, net als eerdere boeken van Jean Kwok, een bestseller in de VS. Enig minpuntje wat mij betreft: de letterlijke vertalingen van Chinese termen voor Amerika (het ‘Prachtige Land’), China (het ‘Centrale Koninkrijk’) en het Engels (‘Moedige Taal’) doen wat gekunsteld aan. Maar dit is een perfect boek voor op vakantie of tijdens een verplichte quarantaine in coronatijden: spannend, goed geschreven en met interessante observaties over Chinese immigranten en identiteit, tegen een Nederlands decor.

De perfecte zus, Jean Kwok, Boekerij februari 2020, paperback €19,99, e-book €11,99, ISBN 978-90-225-8915-1.