Mombasa-Nairobi Standard Gauge Railway

Op 30 en 31 mei 2017 opende de Keniaanse president Uhuru Kenyatta de gloednieuwe Mombasa – Nairobi Standard Gauge Railway (SGR). De nieuwe treinroute van 472 km doorheen Kenia is een echte mijlpaal op het gebied van infrastructuur van het land. Het grotendeels door CRBC (China Road and Bridge Corporation) uitgevoerde project was eigenlijk onderdeel van een nog groter project dat Mombasa zou verbinden met Malaba, een andere stad in Kenia dicht bij de grens met Oeganda, die dan zou worden verbonden met de hoofdstad van Oeganda, Kampala.

De spoorlijn Mombasa-Nairobi werd voor het eerst in gebruik genomen in 2017 en werd aangelegd door Kenianen en Chinezen. De Chinezen namen de eerste vijf jaar ​​deel aan de aanleg, financiering en het runnen van de spoorlijn. China investeert tot op de dag van vandaag nog steeds in de ontwikkeling van het Afrikaanse continent als onderdeel van hun Belt & Road Initiative (BRI). Het doel van China en Kenia is een duurzaam samenwerkingsverband te creëren, en belangrijk – een verband waarin beide partijen voordelen genieten. Een interessante vraag is echter in hoeverre beide partijen daadwerkelijk profiteren van of verliezen bij deze bilaterale samenwerking.

Sneller, meer en veiliger

De nieuwe lijn loopt tussen Nairobi en Mombasa met een snelheid van 120 km/u voor passagiers (de oudere spoorweg laat amper 45km/u toe) en goederentreinen met een snelheid van 80-100 km/u. Kenia en Mombasa, twee grote verkeersknooppunten, vergroten zo hun vrachtcapaciteit (vierduizend ton per trein) en profiteren van de economische groei van Kenia, die in 2016 zes procent bedroeg. In 2009 behandelde de haven van Mombasa zeventien miljoen ton per jaar, maar dat cijfer zou naar verwachting stijgen tot meer dan dertig miljoen ton in 2030. Het treingebruik is niet alleen positief voor het milieu en de Keniaanse natuur, het is ook veiliger dan wegtransport.

Ook belangrijk is het financiële plaatje, aangezien China 27% van de infrastructuurinvesteringen in Afrika voor zijn rekening neemt. De totale kosten van dit project bedragen maar liefst 3,8 miljard USD, waarvan 90% werd gefinancierd door de Exim Bank of China. Voor de aanleg van de spoorlijn heeft CRBC ook lokale bedrijven (veertig procent van alle betrokken bedrijven) aangetrokken om materialen en arbeidskrachten te leveren. Dit resulteerde in bijna negentienduizend directe lokale banen en zesduizend indirecte banen. Per gebouwde kilometer werden er zestig banen gecreëerd en bevoorrading werd door lokale bedrijven georganiseerd, wat de infrastructuursector een boost gaf. Lokale arbeiders kregen opleidingen (vijfenveertig duizend) en ook China leverde nog zesenvijftig Chinese locomotieven en veertig passagiersrijtuigen.

Corruptie, verbroken beloften en schuldenlast

Oneerlijke arbeidsverhoudingen, slechte arbeidsomstandigheden en loondiscriminatie waren niet alleen het geval in Kenia, maar ook in Angola, Algerije, Kameroen en de Congo, wat af en toe tot protesten leidt. Corruptie, wat ondertussen een cultuur is geworden, het gebruik van tussenpersonen en omkoping voor bouwcontracten schenden de regels van het door China ondertekende VN-verdrag tegen corruptie. Sommige beloftes in verband met lokale banen werden ook niet nagekomen. Desondanks verwelkomen Kenia en andere Afrikaanse landen Chinese leningen en investeringen, maar het legt veel druk op hen om op tijd voldoende geld te verstrekken om deze schulden en projecten af ​​te betalen. Als gevolg hiervan hebben het Internationaal Monetair Fonds en de Wereldbank hun bezorgdheid geuit over de schuldenlast van Kenia in de laatste jaren. China krijgt dan weer kritiek omdat het onnodige en te dure projecten aanmoedigt.

Er waren ook tal van topografische uitdagingen, aangezien de lijn in totaal achtennegentig bruggen bevat, maar er waren ook bezwaren op het vlak van ecologie en het milieu. Een grote verstoring van de Keniaanse natuur en haar wildstromen is één van de gevolgen van de bouw van de nieuwe lijn, ondanks de inspanningen van natuurbeschermingsorganisaties.

De nieuwe SGR werd sinds het begin chronisch onderbenut, waardoor er geld verloren is gegaan – in het eerste operationele jaar een verlies van USD 9,78 miljoen. Minder dan tien procent van het vrachtvervoer van en naar Mombasa gebruikt de SGR, volgens een rapport uit 2018. De enige goederen die van Nairobi naar Mombasa worden geëxporteerd, zijn goederen van lage waarde zoals thee, huiden, koffie en dierlijke en plantaardige oliën. Om de financiële verliezen van de SGR goed te maken, stegen de prijzen voor het vervoer van containers in januari 2019 met vijfenveertig procent tot tachtig procent. Wegvervoerders zijn zo een grote concurrentie voor de spoorwegen, aangezien ze flexibeler en betrouwbaarder zijn en omdat hun prijzen de helft lager zijn. Ook de passagierstarieven voor kinderen stegen met honderd procent. Door deze tegenvallende gevolgen zijn andere landen niet erg happig op een uitbreiding van deze spoorlijn.

Is Chinese soft power een white elephant?

Jobcreatie, industrialisatie, betere infrastructuur, hogere efficiëntie, hogere snelheden en grotere laadcapaciteit zijn slechts enkele van de voordelen van de nieuwe spoorlijn. Maar de treinverbinding blijkt ook een white elephant te zijn: een cadeau dat bij nader inzien misschien toch niet zozeer een cadeau is. China ondervindt weinig tot geen nadelen, Kenia daarentegen zit met zware schulden opgescheept. China is één van de belangrijkste bronnen van Kenia’s invoer en hun algehele invloed wordt steeds groter. Oeganda heeft bijvoorbeeld China Harbor Engineering Company een contract van 3,3 miljard dollar gegund voor de verlenging van de spoorlijn van Malaba naar Kampala.

China geeft ons een schoolvoorbeeld van soft power: op een indirecte manier verwerven ze macht door zich op andere domeinen dan de politiek te concentreren, hoewel corruptie, omkoping en dubieuze contractclausules gerapporteerde praktijken zijn. Maar uiteindelijk zal de tijd ons leren hoe door China gefinancierde infrastructuren in Kenia en andere landen in de toekomst deze ontwikkelingslanden ten goede zullen komen. Deze fase zou essentieel kunnen zijn voor het creëren van een meer ontwikkeld Afrika van morgen en om Vision2030 te realiseren, Kenia’s eigen ontwikkelingsproject.

 

Dit blog is onderdeel van de blogreeks “Scriptie van de maand”, waarin we studenten de kans bieden om hun onderzoek te delen met een breder publiek. Iedere derde donderdag van de maand besteden we aandacht aan een nieuwe scriptie, binnen een diversiteit aan onderwerpen. Houd China2025.nl in de gaten voor meer blogs over interessante scripties! Eerdere blogs in deze serie kun je hier teruglezen.

Heb jij zelf onderzoek gedaan naar een China-gerelateerd thema, en zou jij dit graag willen delen op China2025? Neem dan contact op met de redactie.