“Shenzhen ontstond in 1979”.

“Shenzhen als schoolvoorbeeld van succesvol Special Economic Zone beleid”.

“Van slaperig vissersdorpje met 30.000 inwoners naar moderne miljoenstad in 30 jaar”.

Deze beschrijvingen van de Zuid-Chinese stad Shenzhen zijn alom bekend.* Hoe intrigerend is het dan ook dat Juan Du in de introductie van haar boek The Shenzhen Experiment precies al deze – volgens haar – ‘mythes’ over Shenzhen onderuit haalt. Ook in veel andere opzichten is The Shenzhen Experiment een verrassend (goed) boek.

Toegankelijk door inzet echte personages

Verrassend omdat het op het eerste gezicht een stevig – lees: saai – wetenschappelijk werk over de stad Shenzhen lijkt, maar in werkelijkheid een prettig leesbaar boek is over het verleden en daarmee heden van Shenzhen.

Auteur Juan Du

Het eerste hoofdstuk begint met het verhaal van Jiang Kairu, een gelukszoeker die in 1992 vanuit het uiterste noorden van China op de trein stapte naar het zuidelijk gelegen Shenzhen om daar een nieuw leven te beginnen. De (waargebeurde) belevenissen van Jiang Kairu tijdens zijn ontdekkingstocht van Shenzhen, vormen de kapstok waaraan het eerste hoofdstuk is opgehangen.

Ook de andere hoofdstukken kennen een dergelijk historisch figuur. Het gebruik van personages zoals Jiang Kairu maakt het boek dan ook prettig leesbaar en geschikt voor een breder publiek dan wetenschappers. De schrijfstijl is daarbij losjes en toegankelijk. Waar sommige passages voor de niet-wetenschapper mogelijk wat uitgebreid zijn, begint een nieuw hoofdstuk weer fris met een anekdote, persoonlijk verhaal of nieuwsbericht. Hierdoor krijg je toch de belangrijkste zaken over Shenzhen mee.

Mythes ontkrachten

Ook is het boek verrassend omdat Juan Du in de introductie begint het systematisch ontkrachten van die vier hardnekkige mythes over Shenzhen:

  1. De huidige vorm van Shenzhen is volgens Juan Du niet het gevolg van beleid van Deng Xiaoping rondom Special Economic Zones, maar juist van lokale leiders en individuen;
  2. De stad Shenzhen is niet gesticht in 1979. Juist de lange historie van de stad en de dorpjes in het gebied bepalen het moderne stadsbeeld, sociale omgangsvormen en culturele karakteristieken;
  3. In 1979 leefden niet 30.000 mensen in Shenzhen, maar eerder rond de 100.000;
  4. De moderne metropool Shenzhen is niet from scratch gebouwd op de plek van een klein, onbeduidend vissersdorpje, maar is juist uniek door de incorporatie van grote aantallen voormalige, rurale buurtschappen en de oorspronkelijke bewoners.

Door een boek zo krachtig, maar tegelijkertijd heel gedegen te beginnen (ik geloofde haar uitgebreide argumentatie meteen), wordt de toon voor het ontdekken van de stad Shenzhen in de rest van het boek gezet.

Kracht in variatie en nuance

Een kleine smet op deze in het algemeen positieve toon, is het ontbreken van een topografische kaart van alle districten van het huidige Shenzhen. Het boek staat vol met mooie historische (detail)kaarten, foto’s, diagrammen en schema’s, maar een simpele overzichtskaart van Shenzhen op de voor -of achterflap waar je even naar terug kan gaan als de namen je duizelen, is niet aanwezig. Zelfs voor mij, met toch wel jarenlange ervaring in de stedenbouwkundige praktijk van Shenzhen, was het soms lastig om de districten te plaatsen.

Juan Du had dan ook als streven om juist recht te doen aan alle details van de stad, aan de lokale culturen, de lokale geschiedenis, de gebouwen en de mensen die de stad maken. Ze wilde, zo schrijft ze zelf, geen algemeen beeld van Shenzhen schetsen, maar inzoomen op die vele facetten van de stad. Met nadruk dus geen stad geschapen door een persoon, maar gevormd door de context en zijn unieke variatie aan inwoners. Een stad die inderdaad bestaat uit een heleboel kleine dorpjes en gemeenschappen die samen de stad maken.

Kortom, alles aan dit boek ademt variatie en nuance en dat is inderdaad iets dat vaak ontbreekt in de verhalen over Shenzhen. Het was een genot om het te lezen en ik kan het de geïnteresseerde China volger van harte aanbevelen.

The Shenzhen Experiment – The Story of China’s Instant City, Juan Du, Harvard University Press juli 2020, hardcover €32,99, ook verkrijgbaar als e-book, ISBN 9780674975286.

 

* Ook ik maakte mij hieraan ‘schuldig’ en beschreef Shenzhen vier jaar geleden in mijn boekrecensie van Shenzhen: From Factory of the World to World City op die manier.