Vrijdag 29 augustus is de internationale dag tegen nucleaire proeven. China is sinds 1964 een kernmacht. Maar wel de enige ter wereld die heeft beloofd nooit atoomwapens in te zetten tegen landen die daar zelf niet over beschikken.

Deze week was er een incident tussen een Amerikaans patrouillevliegtuig en een Chinese J-11 straaljager. Het Amerikaanse toestel werd herhaaldelijk zo dicht door de onderscheppingsjager genaderd, dat de bemanning voor een ongeluk vreesde. De regering van de VS diende een officieel protest in bij de Chinese autoriteiten over de piloot die ‘onveilig en onprofessioneel’ zou hebben gehandeld.

Maar wat deed de Amerikaanse P-8 eigenlijk in de buurt van Hainan? Om dat te begrijpen moet je twee dingen weten: 1) de P-8 is een omgebouwde Boeing 737 boordevol hightech apparatuur bedoeld om onderzeeboten op te sporen. 2) In Hainan is net een marinebasis klaar die beschikt over een ingang onder water om ongemerkt met onderzeeboten in en uit te kunnen varen. Dit is de thuisbasis van de nieuwe Jin-klasse duikboten, die de Pacific kunnen oversteken om met hun nucleaire raketten vlak voor de Amerikaanse kust te patrouilleren.

In 1955 geeft Mao Zedong opdracht voor de ontwikkeling van een Chinees kernwapen. Mao denkt dat een bescheiden kernmacht de jonge Volksrepubliek diplomatiek meer gewicht geeft en de Amerikanen op afstand zal houden bij een mogelijk conflict met Taiwan.

Aanvankelijk steunt het programma zwaar op hulp van de Sovjet-Unie. De Sovjets leveren de technologie voor een kernbom en ballistische raketten in ruil voor Chinees uranium voor zijn eigen kernwapens.

Maar het programma loopt vertraging op door de breuk met de Sovjet-Unie in 1959. De Chinese wetenschappers gaan zelfstandig door met ‘project 596’, maar het duurt tot 16 oktober 1964 voordat de Volksrepubliek bij Lop Nur zijn eerste succesvolle kernproef uitvoert. De eerste Chinese bom had een kracht van 22 kiloton TNT. Ter vergelijking: de bom op Hiroshima had een kracht van 15 kiloton.

In de jaren daarna zijn er nog eens 44 kernproeven in Lop Nur, een drooggevallen zoutmeer in de autonome regio Xinjiang in het noordwesten van China. In 1980 heeft hier de laatste bovengrondse kernexplosie ter wereld plaats; daarna worden er nog 22 ondergrondse kernproeven gehouden.

De dag na de laatste nucleaire test op 29 juli 1996 tekent China het internationale verdrag tegen kernproeven.

Hoewel Xinjiang dunbevolkt is, denken wetenschappers dat met name de bovengrondse explosies niet zonder gevolgen zijn gebleven. De Japanse wetenschapper Jun Takada berekende dat de straling van de proeven in Lop Nur een vervroegde dood voor ongeveer 190.000 mensen heeft betekent.

In 1992 tekent China het non-proliferatieverdrag, waarin wordt afgesproken de techniek om kernwapens te maken niet naar andere landen te verspreiden. China lijkt zich daaraan te hebben gehouden; het weigert kennis en materialen te leveren aan bondgenoten met een nucleair programma, zoals Noord-Korea en Iran. Al zijn er twijfels over China’s rol in het kernwapenprogramma van Pakistan, omdat er ook Chinese kerncentrales aan Islamabad zijn geleverd. Maar goed; we weten dat Pakistan zijn kernwapen vooral aan Nederlandse technologie te danken heeft, dus daar zeuren we verder niet over.

China doet nog iets anders: in 2005 publiceert het ministerie van buitenlandse zaken een witboek waarin het Chinese kernwapenbeleid wordt uitgelegd. Daarin staat dat China nooit als eerste atoombommen zal inzetten en dat het nooit kernwapens zal gebruiken tegen landen die daar zelf niet over beschikken. Het zijn natuurlijk maar woorden, maar China is het enige nucleaire macht ter wereld die dit voornemen heeft uitgesproken.

De omvang van China’s kernmacht is een staatsgeheim. Maar onderzoekers van Sipri, het Stockholm International Peace Research Institute, schatten de Chinese nucleaire slagkracht op 250 kernkoppen. Dat is vergelijkbaar aan de Britse kernmacht, maar veel kleiner dan die van de VS of Rusland.

Militaire analisten vrezen niet de verouderde Chinese bommenwerpers, noch de Dong Feng ballistische raketten van het 2e artillerie korps van het Volksbevrijdingsleger. Maar de Chinese strijdkrachten moderniseren snel en dat geldt ook voor hun nucleaire wapenarsenaal. De Chang Jian kruisraketten zijn veel lastiger te detecteren en uit te schakelen. En het machtigste wapen zijn de kernraketten aan boord van China’s snel groeiende onderzeebootvloot.

 

De Reis door China in 48 Dagen gaat verder op maandag 8 september: wereld alfabetiseringsdag.