De verschillende perspectieven op de Chinees-Afrikaanse relatie

In de afgelopen decennia heeft China zijn intrede gedaan op het Afrikaanse continent. Nu de China-Afrika relatie zich snel aan het ontwikkelen is, zijn deze betrekkingen een belangrijk onderwerp geworden in de media. Dit blog zal trachten de verschillende perspectieven van Afrikaanse, Chinese en Westerse media op de China-Afrika relatie te analyseren.

Vandaag de dag spelen de media een belangrijke rol in het manipuleren van de perspectieven van mensen en blijken ze dus ook een actieve factor te zijn in het beïnvloeden van beleid, waardoor media kan worden gezien als een vorm van soft-power. Centraal hierin staat het gebruik van frames; deze bouwen een narratief en een standpunt rond een bepaald onderwerp.

Om de heersende perspectieven te analyseren zal dit artikel evalueren welke frames door verschillende mediakanalen worden gebruikt en hoe deze frames passen binnen hun ideologische context. De westerse media nemen overwegend een negatieve houding aan ten aanzien van het onderwerp, terwijl China een positiever beeld tracht te handhaven. Waar staan de verschillende Afrikaanse landen tussen deze perspectieven en bieden zij een meer neutrale en genuanceerde kijk op de China-Afrika relatie?

In de westerse media

Eerst kijken we naar de algemene beeldvorming over de China-Afrika relatie in de westerse media. Zoals verwacht, benaderen de westerse media het onderwerp kritischer en hanteren zij grotendeels sceptische en negatieve frames. Uit een onderzoek (Olorunnisola & Lian Ma, 2013) bleek dat The Wall Street Journal in zijn artikelen over de China-Afrika relatie vaak het woord “concurrent” gebruikte, waardoor het beeld ontstond dat China concurrerende belangen heeft met het Westen.

Uit een ander onderzoek (Sautman, Barry & Yan Hairong, 2009) bleek dat Britse nieuwszenders vaak een zwak beeld van Afrika schetsen en Afrika voorstellen als zijnde uitgebuit door de Chinezen, hierbij komt het woord “neokolonialisme” vaak voor. Zij fixeren zich eerder op de negatieve gevolgen, terwijl Afrikaanse perspectieven grotendeels niet aan bod worden gelaten. Bovendien suggereren de westerse media dat Afrika moet worden gered en dat de westerse aanpak de manier is om dat te doen, terwijl China wordt afgeschilderd als niet in staat om het Afrikaanse continent te helpen ontwikkelen.

Hieruit kan worden geconcludeerd dat de westerse media meer neigen naar een postkoloniale ideologie en oriëntalisme.

In de Chinese media

Vervolgens kijken we naar de Chinese media, die veel positiever en optimistischer over het onderwerp zijn. De Chinese media gebruiken vooral frames als “partnerschap” en “vriendschap”, die een narratief creëren dat sterk verschilt van de westerse mediabronnen.

De Chinese media richten zich sterk op de voorstelling van hun relatie met Afrika als een wederzijds partnerschap en vriendschap (Zhōng Fēi yǒuhǎo), in tegenstelling tot de westerse voorstelling van neokolonialisme. Ondanks de focus op het idee van een partnerschap presenteren de Chinese media China toch ook vaak als de weldoener en redder van Afrika met artikelen met titels als “Grote kansen bieden aan Afrikaanse bedrijven” (wéi Fēizhōu qǐyè tígōng jùdà jīyù).

De Chinese regering maakt hier handig gebruik van de media als een vorm van soft-power om haar ideologische doelen te bereiken. Aangezien de Chinese regering zich terdege bewust is van haar negatieve beeldvorming in de Westerse media, heeft zij in toenemende mate gebruik gemaakt van haar media om artikelen te publiceren over de Chinees-Afrikaanse relatie met positieve frames, om Westerse media tegen te gaan en een positief beeld voor zichzelf op te bouwen.

Niet alleen maken de media gebruik van frames om hun boodschap tactvol over te brengen, maar sommige artikelen weerleggen ook actief de westerse attitudes. Bijvoorbeeld twee interessante artikelen uit de People’s Daily, getiteld: “Elke poging om de betrekkingen tussen China en Afrika te belasteren is zinloos” en “De westerse publieke opinie over de betrekkingen tussen China en Afrika is zelden gebaseerd op harde feiten”.

Vooral The China Daily is de meest positieve nieuwsbron, aangezien dit de Engelstalige mediakanaal van de Chinese regering is en dient om buitenlanders een positief beeld voor te houden. We kunnen zien dat de Chinese regering verschillende strategieën gebruikt voor hun media gericht op een binnenlands publiek en hun media gericht op een buitenlands publiek.

In de Afrikaanse media

Ten slotte zullen we de Afrikaanse media analyseren; er kan echter niet worden gesproken van één Afrikaanse media, aangezien er grote verschillen bestaan tussen de naties en er dus ook verschillen bestaan tussen de manier waarop zij hun relatie met China voorstellen. Ook moet er rekening mee worden gehouden dat de journalistieke vrijheid in elk land varieert, waardoor het moeilijk is om één algemene voorstelling van de China-Afrika relatie te vinden.

In het algemeen vinden we twee tegenstrijdige voorstellingen: Aan de ene kant hebben de Afrikaanse media een positieve kijk op China’s betrokkenheid op het continent, en denken zij dat China’s activiteiten gunstig zijn. Aan de andere kant zien we dat de media verslag doen van de schaduwzijden van China’s betrokkenheid, zoals China’s tekortkomingen in het bieden van voldoende werk aan de lokale bevolking of het creëren van grote concurrentie met lokale bedrijven, iets wat we niet besproken vinden in Chinese mediabronnen.

Onderzoek (Olorunnisola & Lian Ma, 2013) naar media frames in twee Afrikaanse kranten, This Day in Nigeria en Business Day in Zuid-Afrika, toonde het gebruik aan van frames als “Controverse”, dat de complexiteit van China’s betrokkenheid benadrukte; “Partner”, dat hun partnerschap en samenwerking benadrukte; “Nieuwe macht”, een minder gebruikt kader dat China benadrukte als het model van economische ontwikkeling. Deze frames geven een genuanceerder beeld dan de frames die door de Chinese en Westerse media worden gebruikt.

Poliarisatie vs. nuance

Men kan concluderen dat wanneer Afrikaanse, Chinese en Westerse media met elkaar worden vergeleken, we zien dat Westerse en Chinese media sterk gepolariseerd zijn, en dat Afrikaanse media een veel genuanceerder beeld kunnen schetsen, waarbij een afweging wordt gemaakt tussen negatieve aspecten, zoals slechte gevolgen voor de lokale bevolking, als positieve aspecten, zoals positieve effecten op de economie.

Er lijkt geen duidelijke ideologie ten grondslag te liggen aan de berichtgeving in de Afrikaanse media over de China-Afrika relatie, maar wel aan de media frames van China en het Westen; het Westen neigt naar een postkoloniale ideologie en China heeft duidelijke geopolitieke drijfveren achter zijn berichtgeving in de media.

 

Dit blog is onderdeel van de blogreeks “Scriptie van de maand”, waarin we studenten de kans bieden om hun onderzoek te delen met een breder publiek. Iedere derde donderdag van de maand besteden we aandacht aan een nieuwe scriptie, binnen een diversiteit aan onderwerpen. Houd China2025.nl in de gaten voor meer blogs over interessante scripties! Eerdere blogs in deze serie kun je hier teruglezen.

Heb jij zelf onderzoek gedaan naar een China-gerelateerd thema, en zou jij dit graag willen delen op China2025? Neem dan contact op met de redactie.